Bài có nhiều câu nghe thật dễ thương, hay đến lạ lùng ...

Trưa Vắng (TG: Hồ Dzếnh)

hồn tôi đấy: căn trường nho nhỏ
nước vôi xanh bờ cỏ tươi non
lâu rồi còn thoảng mùi thơm
chân đi nghe động tới hồn ngây thơ

sâu rộng quá những giờ vui trước
nhịp cười say trên nước chưa trôi
trưa hè thường thấy hai tôi
ném đầu chim chích bắt đuôi chuồn chuồn

đời đẹp quá tôi buồn sao kịp
trang sách đầu chép hết giây mơ
ngả mình trên bóng nhung tơ
tôi nguyền: sau lớn làm thơ suốt đời (how cute is that!?)

cỏ mấy bận xanh rồi lại tạ
gió lùa thu trong lá bao lần
bạn trường những bóng phù vân
xót thương mái tóc nay dần hết xanh

hồn xưa dậy chim cành động nắng
lá reo trên hồ lặng lờ trong
trưa im im đến não nùng... hay hỉ, nhớ mấy lần về thăm quê nội wá
tôi ngờ trống học trong lòng trưa vang

Bài có nhiều câu nghe thật dễ thương, hay đến lạ lùng ...

Trưa Vắng (TG: Hồ Dzếnh)

hồn tôi đấy: căn trường nho nhỏ
nước vôi xanh bờ cỏ tươi non
lâu rồi còn thoảng mùi thơm
[i][b]chân đi nghe động tới hồn ngây thơ

sâu rộng quá những giờ vui trước
nhịp cười say trên nước chưa trôi
trưa hè thường thấy hai tôi
ném đầu chim chích bắt đuôi chuồn chuồn

đời đẹp quá tôi buồn sao kịp
trang sách đầu chép hết giây mơ
ngả mình trên bóng nhung tơ
tôi nguyền: sau lớn làm thơ suốt đời

cỏ mấy bận xanh rồi lại tạ
gió lùa thu trong lá bao lần
bạn trường những bóng phù vân
xót thương mái tóc nay dần hết xanh

hồn xưa dậy chim cành động nắng
lá reo trên hồ lặng lờ trong
trưa im im đến não nùng hay hỉ, nhớ mấy lần về thăm quê nội wá
tôi ngờ trống học trong lòng trưa vang


xin đổi màu cho dễ đọc

Cảm xúc

Cô gái Việt nam ơi !
Từ thuở sơ sinh lận đận rồi,
Tôi biết tình cô u uất lắm,
Xa nhau đành chỉ nhớ nhau thôi.

Cô chẳng bao giờ biết bướm hoa,
Má hồng mỗi tiết, mỗi phôi pha,
Khi cô vui thú, là khi đã
Bồng bế con thơ, đón tuổi già !

Cô gái Việt Nam ơi !
Ngọn gió thời gian đổi hướng rồi,
Thế hệ huy hoàng không đủ xóa
Nghìn năm vằng vặc ánh trăng soi.

Tôi đến đây tìm lại bóng cô,
Trở về đường cũ, hái mơ xưa,
Rau sam vẫn mọc chân rào trước,
Son sắt, lòng cô vẫn đợi chờ.

Giải lúa cô trồng nay đã tươi,
Gió xuân ý nhị vít bông, cười...
Ai hay lòng kẻ từng chăm lúa,
Trong một làng con, đã héo rồi !

Cô gái Việt Nam ơi !
Nếu chữ Hy Sinh có ở đời
Tôi muốn nạm vàng muôn khổ cực
Cho lòng cô gái Việt nam tươi

HồDzếnh

Chiều

( Màu cây trong khói )

Trên đường về nhớ đầy
Chiều chậm đưa chân ngày
Tiếng buồn vang trong mây

Chim rừng quên cất cánh
Gió say tình ngây ngây
Có phải sầu vạn cổ
Chất trong hồn chiều nay?

Tôi là người lữ khách
Màu chiều khó làm khuây
Ngỡ lòng mình là rừng
Ngỡ hồn mình là mây

Nhớ nhà châm điếu thuốc
Khói huyền bay lên cây...

HồDzếnh

Giản dị

Em ăn, em nói, em cười,
Kiếp này không có hai người như em.

Kinh thành: quần nhiễu, hàng len,
Em tôi: áo trắng, quần đen sơ sài.

Ai mà để ý vào ai,
Quần đen lẩn bóng, áo gai lẩn mầu.

Trên đời hai đứa yêu nhau
Quần đen hóa đẹp, áo sầu hóa vui.

Tình là hạnh phúc chia đôi,
Hương lan kẽ đá, trăng soi dậm trường...

Ðừng mong ước cả Thiên Ðường,
Hãy xin lấy nửa tấc vườn vắng hoa.

Tình người bướm lại, ong qua,
Tình tôi con nước, canh gà hắt hiu.

Sầu tôi bờ bến bao nhiêu,
Nếu đời em để sắc điều gây nên...

HồDzếnh

Lũy tre xanh

Làng tôi thắt đáy lưng... tre
Sông dài, cỏ mượt đường đê tư mùa.
Nhịp đời định sẵn từ xưa:
Ươm tơ tháng sáu, lên chùa tháng giêng.

Chợ làng mỗi quý mươi phiên,
Ðong ngô đổi gạo, trang tiền bằng khoai.
Trong làng lắm gái, thưa trai,
Nên thường có luật, chồng hai vợ liền !

Làng gần đô thị, tuy nhiên
Mắt trong vẩn giữ được niềm sắt son
Lâu rồi, truyền tử, lưu tôn
Mầu duyên ân ái mây còn thoảng bay.

Tôi yêu, nhưng chính là say
Tình quê Nam Việt, bàn tay dịu dàng.
Thơ tôi: đê thắm, bướm vàng,
Con sông be bé, cái làng xa xa...

HồDzếnh

Mùa thu năm ngoái


Trời không nắng cũng không mưa,
Chỉ hiu hiu rét cho vừa nhớ nhung.

Chiều buồn như mối sầu chung,
Lòng êm nghe thoảng tơ chùng chốn xa.

Ðâu hình tàu chậm quên ga,
Bâng khuâng, gió nhớ về qua lá đầy.

Tôi đi lại mãi chốn này
Sầu yêu nối nhịp với ngày tôi sang.

Dưới chân mỗi lối thu vàng
Tình xa xăm lắm, tôi càng muốn yêu !

HồDzếnh

Mưa

Tôi nhớ ngày năm xưa
Mái nhà vang tiếng mưa,
Ðang ngày mà hóa tối,
Nước chảy át lời thưa.

Gió tung đầu ngọn mít,
Gió nghiến thân cây dừa,
Tôi và Hiền ở cách
Vẻn vẹn một dàn dưa.

Tay tôi làm loa miệng,
Hỏi : Hiền ăn cơm chưa ?
Chừng nghe không rõ tiếng,
Hiền đáp : hai giờ trưa.

Trời mưa rồi trời mưa,
Sân nhà đầy bong bóng
Hai tôi ngồi mơ mộng,
Ðếm mãi vẩn đương thừa.

Bây giờ tôi đã lớn
Ít lúc trông trời mưa,
Như tôi, Hiền cũng lớn
Má đỏ không như xưa.

Bong bóng tàn theo mộng,
Nhân duyên dần hết mùa.
Ai như Hiền áo trắng
Loáng thoáng qua hơi mưa ?

HồDzếnh

Muôn trùng

Tình vạn dặm, tên người yêu chắc đẹp,
Người và tôi xa quá đỗi -- muôn trùng;
Tôi với người chưa một giấc mơ chung,
Ðời viễn xứ nên tình không thấu hết.

Hoài mộng cho tin, nghi ngờ để biết,
Hỡi người duyên, người xa cách muôn trùng,
Ðến bao giờ nằm ngủ giấc mơ chung
Cho thơ sáng diễn quanh hồn thắm thiết ?

Hỡi người đẹp chưa bao giờ quen biết,
Mắt người lo hay đôi mắt người buồn ?
Tóc tơ dài, hay dáng bước thuôn thuôn
Người có khóc những khi trời rất đẹp ?

Rồi một buổi nghe tin người bỗng chết!
Rũ hồn sầu trong một thoáng mong manh,
Tôi về đây, đường ngập bóng thu xanh,
Ðem thơ thắm, ủ thiên tình bất diệt !

Tôi hỏi hết lòng sầu hay mắt đẹp ?
Xưa tuy xa, nay lại quá muôn trùng !
Hỡi người duyên, người thương nhớ tôi không ?
Tôi yêu lắm, dẩu tình chưa giãi hết.

Và... tôi khóc những khi trời rất đẹp..

HồDzếnh

Ngập ngừng

Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé,
Ðể lòng buồn tôi dạo khắp trong sân.
Ngó trên tay, thuốc lá cháy lụi dần...
Tôi nói khẽ: gớm, làm sao nhớ thế !

Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé.
Em tôi ơi, Tình có nghĩa gì đâu,
Nếu là không lưu luyến buổi sơ đầu ?
Thuở ân ái mong manh như nắng lụa,
Hoa bướm ngập ngừng, cỏ cây lần lữa,
Hẹn ngày mai mùa đến sẽ vui tươi,
Chỉ ngày mai mới đẹp, ngày mai thôi !

Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé,
Tôi sẽ trách -- cố nhiên -- nhưng rất nhẹ;
Nếu trót đi, em hãy gắng quay về,
Tình mất vui lúc đã vẹn câu thề
Ðời chỉ đẹp những khi còn dang dở.
Thơ viết đừng xong, thuyền trôi chớ đỗ,
Cho nghìn sau... lơ lửng... với nghìn xưa...

HồDzếnh

Rằm tháng giêng

Ngày xưa còn nhỏ, ngày xưa
Tôi đeo khánh bạc ,lên chùa dâng nhang.
Lòng vui quần áo xênh xang,
Tay cầm hương, nến, đinh vàng mới mua.
Chị tôi vào lễ trong chùa,
Hai chàng trai trẻ khấn đùa hai bên:
-- "Lòng thành lễ vật đầu niên,
Cầu cho tiểu được ngoài giêng đắt chồng !"
Chị tôi phụng phịu má hồng,
Vùng vằng suýt nữa quên bồng cả tôi.
Tam quan, ngoài mái chị ngồi,
Chị nghe đoán thẻ, chị cười luôn luôn.
Quẻ thần, thánh mách mà khôn:
-- Số nàng chồng đắt, mà con cũng nhiều.

Chị tôi nay đã xế chiều,
Chắc còn nhớ mãi những điều chị mơ.
Hằng năm tôi đi lễ chùa,
Chuông vàng, khánh bạc ngày xưa vẩn còn.
Chỉ hơi thấy vắng trong hồn
Ít nhiều hương phấn khi còn ngây thơ.
Chân đi, đếm tiếng chuông chuà,
Tôi ngờ năm, tháng thời xưa trở về...

HồDzếnh

Xuân ý

Trời đẹp như trời mới tráng gương,
Chim ca, tiếng sáng rộn ven tường.
Có ai bên cửa, ngồi hong tóc
Cho chẩy lan thành một suối hương...

Sắc biếc giao nhau, cành bắt cành,
Nước trong, hồ ngợp thủy tinh xanh,
Chim bay cánh chĩu trong xuân ý,
Em đợi chờ ai, khuất bức mành ?

Giữa một giờ thiêng, tình rất đẹp,
Rất buồn và rất... rất thanh thanh
Mày ai bán nguyệt, người ai nhỏ,
Em ạ! yêu nhau... chết cũng đành !

HồDzếnh

Đợi Thơ
Hồ Dzếnh

Phút linh cầu mãi không về,
Phân vân giấy trắng, chưa nề mực đen.
Khói trầm bén giấc mơ tiên,
Bâng khuâng... trăng giãi qua miền quạnh hiu.

Tô-Châu lớp lớp phù kiều,
Trăng đêm Dương-tử, mây chiều Giang-nam.

Rạc rời vó ngựa quá quan
Cờ treo ý cũ, mây giàn mộng xưa.

Biển chiều vang tiếng nhân ngư,
Non xanh tha thiết, trời thu rượi sầu

Nhớ thương bạc nửa mái đầu,
Lòng nương quán khách, nghe màu tà huân.

Buồn Tư-mã, nhớ Chiêu-quân,
Nét hoa thấp thoáng, ý thần đê mê.

Phút linh cầu mãi không về,
Phân vân giấy trắng, chưa nề mực đen...


ooo

Bọn Đồ Dốt
Hồ Dzếnh

Dắt díu nhau lên đến cửa thiền,
Cương đòi học nói, nói không nên.
Ai về nhắn bảo phường lòi tói,
Muốn sống, đem vôi quét trả đền




ooo

Bài hát ru em
Hồ Dzếnh



Ngủ đi, em bé anh yêu,
Phòng em gió sáng dặt dìu tiếng hoa.
Thu về, mùa đã nghe xa...
Hoàng hôn nhân thế phai nhòa nhớ thương.
Riêng em tóc biếc, môi hường
Vui say bên nỗi đoạn trường là anh.
Chiều đồi: cây tạ hồn xanh,
Sương the lảng đảng, hoa cành tả tơi.
Em vui, xuân sắc riêng trời,
Hồn say giấc bướm, miệng cười vẻ hoa.
Em ơi, chiều thế đương nhòa,
Môi khô khôn níu, tên đà nhạt tên.
Bao nhiêu nguyền cũ đương quên,
Bao nhiều tình cũ đương rền rĩ than.
Tiếng sầu mất giữa nhân gian,
Nàng đi xa lắm và nàng đã vui.
Anh về, lòng góa, tim côi,
Lửa thiêng đem sấy lại đồi lạnh khô.
Gửi em, giấc mộng đầu mùa,
Hoa phai ghi dấu những giờ xót thương ;
Anh run, quỳ gối chân giường:
- Em ơi! Cực lạc, thiên đường là em!

ooo

Bài Thơ Tặng Vợ
Hồ Dzếnh

Mình vừa là chị là em
Tấm lòng người mẹ, trái tim bạn đời
Mai này tới phút chia đôi
Hai ta ai sẽ là người tiễn nhau?
Xót mình đã lắm thương đau
Tôi xin làm kẻ đi sau đỡ mình
Cuộc đời đâu phải phù sinh
Nước non chan chứa nghĩa tình, mình ơi!




ooo

Buổi Hẹn
Hồ Dzếnh

Nắng vàng em mới lại
Ôi! ngóng trông sao buồn.
Tôi đi và đứng mãi,
Mắt tìm xa xôi luôn...

Tôi mơ chân trên đường,
Áo màu trong lá thắm;
Đường và cây mát lắm,
Riêng lòng tôi đau thương.

Tôi không hề yêu đương,
Sao sầu tôi vương vương,
Sao tình tôi bát ngát,
Sao hồn tôi thê lương?

Nhẽ nào trên Hà nội,
Ngày vàng chia sáng, tối
Không thấy nắng bay reo,
Em quên gi đến nỗi?

Đây, em tôi đây rồi!
Màu áo mơ da trời,
Mùa xuân bừng môi tươi,
Nắng dồn theo gót bước.

Đôi mắt long lanh cười
- Ôi! đời hôm nay vui,
Chim gió đừng mách nhé!
Ta xé thơ đi rồi...


ooo

Cơn Giận
Hồ Dzếnh

Có những cơn điên xé được đời,
Những cơn quản quại máu tanh hôi,
Mà hồn rít lại rồi căng thẳng,
Chờ nuốt không gian xuống khắp người.

Ôi! những bàn tay cấu lấy tay,
Và vò nát ngực, sóng lung lay
Nghìn muôn tia lửa ngầu trong mắt,
Rung cả thân mình, chuyển cả mây.

Rồi răng, rồi lợi, rồi tim huyết
Tất cả xó dồn... tất cả run....
Gió cát xông lên, mưa bão rít....
Hằng muôn con thác trút căm hờn!

Một phút điên cuồng phá thỏa thuê,
Cho sông đau khổ bớt tràn trề,
Ai hay hơi máu hồn khi tắt
Cả một trời thương lẳng lặng về.

Hối hận, cay, chua đứng sững bên,
Giọng cười mai mỉa buốt qua tim:
Tôi me, châm lửa cho nhà cháy,
Lửa giận nguôi rồi, than tối đen.



ooo

Cảm Đề
Hồ Dzếnh

Mẹ nhỏ của con ơi!
Máu chảy, xuân thơm, mắt lệ ngời,
Vú mẹ đã khô nguồn sữa cũ,
Tình con còn lại bấy nhiêu thôi!...

Hoa Xuân đất Việt nghìn thu nở,
Gương cũ muôn đi rạng rỡ soi.
Uớc nhỏ như xưa mà nũng nịu:
"Coong nà coong mẹ, mẹ coong ơi!..."



ooo

Duyên Ý
Hồ Dzếnh

Đừng buồn nhưng cũng đừng vui,
Êm êm nắng nhẹ qua trời rộn mưa.
Hỡi người, tôi nói gì chưa ?
Tôi đương sắp nói, hay vừa nói ra ?

Trời đừng cho búp lên hoa,
Cho khi gần đến, tôi xa mãi nàng ;
Cho tôi thoáng cảm mùi nhang,
Hình dung xa vắng cung đàn rồi thôi.

Chập chờn bướm nửa, hoa đôi
Tình nên chỉ mộng khi đời sẽ thơ.
Ước gì bạn mãi là cô
Để duyên hai đứa bao giờ cũng tươi.

Đừng buồn nhưng cũng đừng vui,
Êm êm nắng nhẹ qua trời rộn mưa...



ooo

Giữ Gìn
Hồ Dzếnh

Một câu ấy nói lên là lá rụng,
Là mây chìm, là gió sẽ thay xanh,
Là cây tươi sẽ nở nụ trên cành,
Và chim chóc sẽ bồi hồi nghe ngóng.

Anh thấy gió một chiều thu xao động,
Nghe mơ màng vịn nặng mái mây cao.
Trời trở buồn, - ai hiểu nghĩa làm sao ?...
Mây lạc nẻo, tim nghe chừng thất vọng.

Một câu ấy nói lên là rợn sóng
Cả một màu mây kín bốn phương xa
Trên bao lơn của năm tháng sầu qua,
Anh ngậm miệng để chết dần theo Mộng.

Một câu ấy nói lên là tuyệt vọng,
Cây chính mùa, nhưng lá đã quên xanh,
Bướm đương vui nhưng bướm sẽ xa cành
Một câu ấy nói lên là... hết sống!


ooo

Giang Tây
Hồ Dzếnh

Chị về làm dâu nhà tôi,
Từ ngày má chị hồng đôi trứng gà.
Nắng trần chưa nhuộm màu da,
Chị còn giày nhiễu, quần hoa như ngày,
Chị người ở mãi Giang Tây
Thi thuyền kết lá, chăng dây đèn cầu.
Nhưng từ chị về làm dâu,
Da tơ nắng sạm, mái đầu gối giăng.
Ôm tôi, chị bảo luôn rằng:
"Chấp trăm Hà Nội chưa bằng quê ta!"
Giang Tây hồ, đất bao la,
Non ngây nước tóc, màu da rợn trời.
Quan hà, từ nhấp ly bôi,
Lòng đau nhớ nước qua người chị dâu.
Năm năm mơ hội đèn cầu!...


ooo

Hận Chinh Phu
Hồ Dzếnh

Ai đã sống như ta thời chói lói,
Lưỡi gươm vàng đâm suốt bản đồ Âu,
Khúc chiến thắng cao lừng trời vòi vọi,
Cờ nguyên nhung mừng đóng gió Tây Châu.

Thuở ấy, quân Nguyên áo giáp, nhung,
Tay huơi hoa kích, đẹp vô cùng,
Ngựa phi nuốt chửng ngày trăm dặm,
Nắng chảy bồi hôi loáng khắp lưng.

Tướng Nguyên mồm thét ra hơi lửa,
Tay chỉ thành xa, kiếm rạch trời,
Giấc mộng chinh biên hừng máu đỏ,
Tâm hồn nung nấu vạc dầu sôi.

Sa mạc mênh mông, người thấy đâu,
Gió sương lạnh lẽo, giá băng sầu,
Muôn hồn chiến sĩ trơ như đá,
Đem quẳng ân tình xuống vó câu.

Trăng lạ bao lần soi cảnh lạ,
Mây vàng quan ải , gió biên cương,
Lòng kiêu tham vọng, tràn cao cả
Vẫn rõi, huy hoàng mộng bá vương.

Vua Nguyên trong chín lần cung cấm,
Đốt nến ngồi xem bức cáo thư,
Mơ bước quan quân ngoài vạn dậm
Vang lừng ngựa hý gió Ba Tư...

"Chiến sĩ một đi không trở lại",
Chiến mã một đi không hề về,
Giáo chỉ đường xông tên vút lối,
Hồ đông máu tím lạnh ngồi tê....

Khúc hát chinh phu rộn khắp đường,
"Ta say trời lạ, khát trùng dương,
Tay ta víu cả vào thiên hạ,
Chận dưới ngai rồng một bắc phương."

Nhưng... khúc quân ca bỗng chốc ngừng,
Chiến kỳ vấy máu đắp bình nhung,
Phải chăng sông Bạch, tri âu hẹp,
Không đủ gươm thần rộng lóe vủng



ooo

Lặng Lẽ
Hồ Dzếnh

Tôi không chọn nắng, cầu mưa,
Nhớ người không cứ về trưa hay chiều.
Tôi yêu vì nắng cây reo,
Bướm bay vô cớ, gió vèo tự nhiên.

Đời tình: hoa thắm thêu duyên,
Tóc mây vắt mộng, mắt huyền gợi mơ.

Em là "người ấy" hay cô
Sầu chung duyên kiếp làm thơ, đủ rồi.

Tôi tin người để tin tôi,
Để tin tưởng mãi rằng đời dễ tin.

Tôi vui lòng sống trong im,
Hồn nương bóng gió, lời chim đến người.

- Yêu là khó nói cho xuôi,
Bởi ai hiểu được sao trời lại xanh ?




ooo

Lỡ Đò
Hồ Dzếnh

Nhà em ở cách hai sông,
Muốn qua bên ấy, phải vòng phía non.
Lúa xanh sóng lúa reo cồn,
Cây xanh dẫn lối, lối mòn cỏ tươi.
Chân đi mắt ngoảnh trông trời,
Khấn thầm: "Thượng-đế phù tôi kịp đò,
Cho tôi mang tấm tình thơ,
Gởi người xa mấy lần đò ngắm trông,
Sông xuân hẹn chở hết lòng,
Đò xuân đem hết chờ mong tới bờ."
Em ơi, anh lỡ chuyến đò,
Chuyến đò thứ nhất, chuyến đò đời anh.
Sông xuân thao thiết màu xanh,
Sông xanh xanh quá, lòng anh lại tàn...

ooo

Mưa Ngàn
Hồ Dzếnh

Tháng tư, nước lũ, mưa ngàn,
Nước xuôi đem hết lá vàng gửi xuôi.
Đường về: sông ngập, cầu trôi,
Lối sang quê bạn xa xôi quá chừng!
Bao giờ nước rút khỏi rừng,
Cho đò ghé bến, cho sông nối cầu.
Cho hai ta được gần nhau,
Cho trăng đứng bóng, đôi đầu chung mơ!
Dưới đây anh đếm từng gi,
Nhắm đôi mắt, mộng: lúc đò cặp sông...


ooo

Mẹ nhỏ của con ơi!
Hồ Dzếnh

Chiều xuân sang chuyến đò đông
Trai tơ khăn lục, gái hồng thắm môi.
Da sông mát rãi da trời,
Đây mùa xuân bén trên loài cỏ hoa.

Hiu hiu... chiều ngả tà tà...
Buồn lên xóm vắng, cây nhòa khói xa
Đời em như một lời tranh
Và gần như tiếng bên đình trẻ reo.

Nghìn thu hội lại một chiều,
Buồn hơn nhớ, nhẹ hơn điều trông mong.
Có tơ giăng mối hai lòng,
Có muôn quan gió luồn trong một người.


ooo

Mái Lều Tranh
Hồ Dzếnh

Mẹ tôi sống lặng trong làng nhỏ,
Đâu biết thời gian đổi mới rồi;
Lòng vẫn đau buồn thiên vạn cổ,
Nào hay Non nước đã reo vui.

Bồ hôi cứ thấm từng thân áo,
Lưng mãi còng trên lớp bụi đời ;
Mẹ vẫn điềm nhiên trong dáng lão,
Vun trồng mấy luống bắp, khoai tươi.

Ngoài kia Niên thiếu ca Xuân mới,
Trong lũy tre xanh, đời vẫn buồn.
Ai biết để lòng yêu một buổi,
Bay về thăm viếng mái cô thôn?

Bao giờ cho sáng lều tranh nhỏ,
Mẹ Việt-nam mừng nước Việt Nam?
Hay vẫn đau buồn thiên vạn cổ,
Những người không biết ánh vinh quang?


ooo

Máu Cờ
Hồ Dzếnh

Sắc biếc chen lừng dáng huyết tươi,
Lênh lang tuôn ánh thái dương cười,
Dưới cờ, hồn nhỏ tràn như biển,
Trí rộng muôn sông, chấp vạn người.

Sức mạnh nào ngăn ý chí ta,
Gươm thần khi ngứa máu xông pha?
Một đi - cái chết nghìn thu nhẹ,
Hát trước câu: " Không trở lại nhà."

Giang sơn một thuở lầm tro bụi,
Kiếp sống vinh gì nợ hắc nô?
Kiếp sống vinh gì, khi thế hội
Đã xoay nghiêng ngửa móng cơ đồ?

Ngựa không thèm nhớ đồng xanh cũ,
Ta há mơ gì chút gió quê?
Cờ (...) tuôn ra bao máu đỏ
Ghi câu non biển: Chết không về!


ooo

Nước Chảy Chân Cầu
Hồ Dzếnh

Quê em xa thẳm màu mây gió,
Buồn vút không gian, mất định kỳ.
Em có mơ về năm tháng cũ,
Âm thầm nghe tiếc phút giây đi ?

Nước chảy đôi giòng cuốn sóng mau,
Bao phen lá úa rụng chân cầu,
Lá theo giòng nước, ngày theo tháng
Lặng lẽ như mang nỗi cảm sầu.

Mây nước vô tình, lãnh đạm trôi,
Tình không giống nước, tình không xuôi;
Bao lần lá thắm xuôi theo nước,
Nước chảy, tình duyên ở với người.

Chân cầu cắm giữ ngày ly biệt,
Mây nước vô tình, lãnh đạm trôi...
Nước chảy mây tan, tình bất diệt,
Tình theo bước khách bốn phương trời.


ooo

Người Thơ
Hồ Dzếnh

Có những người thơ rất đỗi thơ,
Óc thường đi vắng, mắt theo mơ,
Chân đi ắt hẵn không cần đất,
Giữa cõi trần gian, bước hững hờ.

Chàng ta làm toán để mơ duyên,
Dấu sắc thường hay đánh dấu huyền,
Lắm lúc thơ về không kịp viết,
Vần "e" bỗng hạ xuống... vần "uyên".

Bốn khóa thi liền hỏng mất năm,
Cuộc đi khó quá, tình đi thâm.
Ra về mẹ hỏi: " Con thi đậu ? "
- Thưa dạ! Vì con trót... viết nhầm!

Thầy giáo thường khen tự buổi đầu:
"Anh này không khéo hỏng về sau!"
Nhưng chàng trai ấy tin mình lắm,
Thầm nhủ: Đời ai thiết sự giàu.

Chàng trai năm trước vẫn như nay
Vì vẫn lơ mơ suốt cả ngày,
Có lẽ tên mình không nhớ nữa,
Vẫn tìm khăn mặt vắt trên... tay.


ooo

Non
Hồ Dzếnh

Lửa Thơ bừng cháy giữa đời,
Tình Thơ thắm thiết cho người bán mua.
Ý thiêng người thiếu, ta thừa,
Nghìn kho ân lộc, trăm mùa mạnh xuân.
Khinh nẻo hẹp, ghét nơi gần,
Mắt xa thăm hỏi muôn lần dặm băng.
Dẫu tàn trên đỉnh Kiêu căng,
Còn hơn muôn thuở cao bằng ngọn cây.
Thơ về: nắng sáng lừng bay,
Gấp đi cánh phượng cho ngày rạng ra.
Cõi trần vảng tiếng thiên nga,
Thơ không tuổi, ý không già: muôn năm!
Gối lên Bắc Đẩu ta nằm,
Nghe rung chân lạ, thơ thần mười phương.
Non cao nên dáng non buồn,
Tuyết sương thắm mãi linh hồn quạnh hiu.
Non tuy run rét bao chiều,
Vẫn đem cao cả, tiêu điều gởi mây...


ooo

Phố Huyện
Hồ Dzếnh

Vài thanh lá dựng làm hè,
Vài nhà tranh yếu vai kề sát nhau.
Phố tôi không dáng buồn rầu,
Khó khăn của kẻ làm màu vô duyên.
Ba ngày một chuyến xe lên,
Chở thư và chất người lên mui hàng.
Nhôn nhao trẻ nít xóm làng,
Rủ nhau ra ngắm, ra bàn tán nhau.

Chợ thường không họp được lâu,
Chậm thì giờ rưỡi, còn mau nữa giờ.
Khi vàng đứng bóng im trưa,
Tiếng khô lá rụng làm thưa phố phường.

Rèm quây, che kín bụi đường,
Chủ hàng vắt cẳng lên giường ngáy xâu.
Im cho đến lúc trống lầu
Nổi giờ trịnh trọng vào hầu quan trên.

Họa hoằn phố ghếch cờ lên
Đón xe quan Sứ từ bên tỉnh về....
Rồi ngày, một chuỗi ngày mê
Lại gieo khói chết lên hè thê lương.



ooo

Phong Châu
Hồ Dzếnh

Người xưa xa rồi, lông ngỗng hết,
Người xưa xa rồi, tình xưa không chết,
Nghìn năm trăng sáng đất Phong-châu,
Duyên cổ còn mơ vạn cổ sầu.

- Nàng là Hoa tươi đất Việt,
Chàng là Tinh túy trời Ngô,
Tình trâm anh, giòng phế thiệt,
Chỉ hồng duyên thắm se tơ...

Ngờ đâu, trước cảnh biển bao la,
Gươm sắc chia lìa con với cha!
Trung nghĩa ai hay trung nghĩa... tận,
Một thiên bạc mệnh úa trời hoa.

Giếng vàng, ánh ngọc nghìn xưa,
Giở trang sách cũ, hương thừa còn bay.
Mà sao người đó ta đây,
Tình duyên phảng phất như ngày đã xa.

Người về, ta mới nhớ ra
Yêu là thế ấy, mơ là thế thôi.


ooo

Quê Hương
Hồ Dzếnh

Ngày xưa tôi sống vui êm
Trong khu làng nhỏ kề bên sông đào.
Chị tôi giặt lụa cầu ao,
Trời trong, nắng ửng, má đào ghẹo duyên.
Tôi say nước thắm mây huyền,
Nước mơ dáng cũ, mây truyền tiếng xưa...

Đời lành: nắng nhạt mưa thưa,
Sầu hôm hối sáng, buồn trưa tiếp chiều.
Có lần tôi thấy tôi yêu
Mắt nhung, cô bé khăn điều cuối thôn.

Lâu rồi, tôi đã... hơi khôn,
Biết cô hàng xóm có còn nhớ nhau ?


ooo

Sáng Quê
Hồ Dzếnh

Gió đưa mặt trời dần cao,
Khóm tre rì rào muôn tiếng chim kêu.
Đẫm mình trong gió hiu hiu,
Lúa non sóng uốn thầm reo cuối trời.
Trên đường đê bé chạy dài,
Bóng trâu trên nước, bóng người trên cây.
Ngoài trời mây sáng hây hây,
Nước non tô loáng da ngày cuối thu.
Đáy hồ mấy mắt sao lu,
Và trên nón dạ sương mù quệt ngang.
Chân trâu nghe nặng bước đàng,
Gió đưa tiếng học bên làng như ngâm.
Ông Hương qua đấy, nghĩ thầm:
- Bằng văn Yếu lược nó cầm trong tay.
Bên đình mấy giải khăn bay,
Đi tươi qua ánh ban ngày lẫn trăng.
Ổ rơm, bác xã thôi nằm,
Chân đi guốc thấp, xỏ nhầm guốc cao.
Mắt còn líu ríu chiêm bao:
Với cho tao điếu thuốc lào, cu con!

ooo

Say Thơ
Hồ Dzếnh

Ước gì chữ bật ra thơ,
Vàng rung lên tiếng, ta sờ được yêu.
Đem mình choán hết cô liêu
Mở toang âm hưởng ra chiều vu vơ.
Tai ngây ngất nhạc không bờ,
Hồn điên ép nát mơ hồ giữa tay.
Cho cuồng tư tưởng cho say
Đê mê nhân thế đã đầy ánh trăng.
Thơ thiêng thổn thức cung Hằng,
Một trang suối chảy, muôn lằn sáng reo.
Chìm trong nhớ, chết trong yêu,
Quên, quên hết cả nỗi nghèo tứ thi.
Cho hồn đau đến mê si,
Trăng bay rớt sáng, lời đi bật lòa.
Ta càng víu được mơ hoa,
Càng phai thế sự, cành xa nhân tình.


ooo

Tư Hương
Hồ Dzếnh

Ta nhớ màu quê, khát gió quê,
Mây ơi! ngưng cánh đợi ta về;
Cho ta trông lại từng xanh thẳm,
Ngâm lại bài thơ: "Phương thảo thê..."

Đất Thánh trời Đông, mẹ Á châu,
Anh hoa ngàn thuở rạng phong hầu,
Chín cung thăm thẳm hồn hương khói,
Danh vọng vang lừng mây gió Âu.

Liễu Động-đình thơm chuyện hảo cầu,
Tóc thề che mướt gái Tô Châu,
Bâng khuâng trăng sáng trời Viên Hán,
Một giải Giang Nam nước rợn màu.

Ai hát, mà nay gió vẫn thơm?
Ai đau non nước não âm đờn?
Chiêu Quân nếu mãi người cung Hán,
Thi tứ tìm đâu nét tủi hờn?

Mây ơi, nếu tạt về phương Bắc,
Chầm chậm cho ta gửi mấy lời....
Từ thuở ly hương ta vẫn nhớ,
Nhưng tình... xa lắm, gió mây ơi!

ooo

Tưởng Chuyện Ngàn Sau
Hồ Dzếnh

Nằm đây, tưởng chuyện ngàn sau,
Lung linh nến cháy hai đầu áo quan.
Gió lìa cành lá không vang,
Tin ta vĩnh quyết trần gian hững hờ!
Bao nhiêu dáng ảnh tôn thờ,
Xa nhau lâu quá bây giờ lạnh nhau.
Người về gối rét, nằm đau,
Nghe trên thước đất phai màu nhớ thương.
Chiều nào mây vọng hồn chuông,
Ngừng chân đôi kẻ trên đường mãi mê.
Nghe tin ta lỗi câu thề,
Nghìn thu xa vắng, ra về trước ai.
Ngậm ngùi nhớ trắng rừng mai,
Cảm thương sông nước, ghi bài điếu tang!
Ngựa gầy bóng gió mênh mang,
Cờ đen lối cũ, cây vàng nẻo xa....
Ta nằm trong ván trông ra,
Tủi thân vì thấy người hoa vẫn cười!
Ta toan... giận dỗi xa đời,
Chợt hay: khăn liệm quanh người vẫn thơn.
Nát thân, không nát nỗi hồn,
Lẩn trong cái chết vẫn còn cái đau!


ooo

Tặng
Hồ Dzếnh

Đêm qua, ta gục đầu lên sách,
Mộng thấy hồn đau thổn thức buồn,
Ta chợt nhớ ra ngày viễn cách,
Là ngày... em sẽ xa ta luôn.

Mai mốt, mây thu lạc cuối trời,
Tình thu khôn chết, nhớ khôn nguôi,
Quỳ bên chồng giấy chưa thành Sách,
Ta sẽ kêu thầm:"Em gái ôi!..."

Ngực nghe đau nhói buổi chia ly,
Ta khóc đi ta chẳng nghĩa gì.
Một thoáng hoa bay, vài giãi nắng,
Đã tàn chầm chậm kiếp thơ đi.

Từ xưa ta đã hẹn ta rồi
Xuân sắc xa nhìn lưu luyến thôi.
Mà bạn, chỉ nên là bạn mãi
Đừng vương hoa bướm, lụy cho đời.

Vẫn tưởng em là bạn của ta,
Xuân về lạnh lẽo giống xuân qua
Vui chân theo dõi đường mong ước,
Ta giật mình hay: lệ đã nhòa.

Em sẽ đi và ta sẽ đi,
Mai này ta chết giữa chia ly....
- Mây nam nếu lạc về phương bắc
Xin nhớ đi thơ chẳng nghĩa gì.



ooo

Ta Không Muốn
Hồ Dzếnh

Ta không muốn nắn cung đàn
Đêm xưa dạo dưới trăng vàng đợi Em.
Bền gì mấy thoáng hương duyên,
Đẹp gì mấy sợi mây huyền gợi mơ.
Thơ dâng ngùn ngụt sắc cờ,
Máu tươi hoen ố những giờ ái ân.
Quen chân là khách dương trần,
Trái tim đau xót bao lần vì yêu.
Bình minh về, ánh cao siêu
Lên thay lửa Sống tiêu điều ngày xưa.
Ta cười thấy cháy duyên mơ,
Hân hoan khi xé những tờ... rất thơm.
Ý thiêng choán hết linh hồn,
Còn đâu gió nhớ cung buồn mà ca.
Lần đầu trước bóng Em xa,
Không nghe run trái tim và... rất vui.

ooo

Thờ Ơ
Hồ Dzếnh

Rừng ở trưa hè ngủ giấc mơ,
Bên rừng, suối chảy chậm như giờ,
Trong "hương" cô gái Lào quay chỉ,
Liếc mắt nhìn người khách lạ qua.
Bên cô, ông lão ngồi đan giỏ,
Cậu bé đương mài lại lưỡi dao,
"Quéo" rụng ngoài sân từng quả một,
Buồn theo liếp cửa nhẹ len vào....

Thấy khách vào nhà cô đứng lên,
Mời bình nước lạnh, rồi điềm nhiên
Quay tơ, ông lão ngồi đan giỏ,
Cậu bé mài dao, quả rụng thềm.

Uể oải lên đường, khách lại đi,
Lòng bùi ngùi tiếc phút chia ly,
Nhưng cô Lào vẫn ngồi nơi cũ,
Không muốn và không bận nghĩ gì.

Óc khách suy tìm cảnh lặng yên,
Lạnh lùng quá đỗi của người bên.
Mà sao đi khách, tâm tư khách,
Không chút thờ ơ giống cảnh trên?



ooo

Thu
Hồ Dzếnh

Suốt trời hôm ấy thê lương quá,
Tóc liễu bờm xơm, sóng vỗ hồ,
Mây rối trên trời, cây rối lá,
Giường cô xuân nữ gối chăn xô...

Đây là tất cả một mùa thơ,
Tất cả lều tranh, cả khói mờ,
Cả gió may đưa, buồn lắng xuống,
Cả lòng tôi với cả lòng cô.

Có một nghìn cây rũ rượi buồn,
Một nghìn sông rét, vạn hoàng hôn,
Dăm thân thiếu nữ gầy như trúc
Đứng chịu tang trời đổ bóng đơn.

Thu xa bằng gió, bằng mây,
Không gian thở nhẹ, buồn vây chìm chìm...
Lòng không ai cấm mà im,
Không dưng bỗng nhớ, không tìm bỗng mong.

Nơi tôi còn ít lá lòng,
Chiều nay rơi nốt vào trong lá rừng.


ooo

Tiếng Sơn Hà
Hồ Dzếnh

Ta trả lại cho đàn cung nhớ tiếc,
Cho mùa thu những xác lá vàng rơi.
Ta trả lại cả u hoài, thống thiết,
Khi xuân về bừng sáng nên cây tươi.

Ta nghiêng kính trước xuân hồng đất nước,
Lửa yêu đời thiêu cháy chuyện ngày xưa,
Như sóng cả tràn lan niềm mộng ước,
Ta kiêu căng xây lại tháng năm thừa.

Đây là lúc ánh gươm linh bén chớp,
Ta màng chi mây liễu cuốn phong ba;
Nếu rượu mạnh lên đường ta cạn hớp
Để say sưa nghe dội tiếng sơn hà!

Hỡi người bạn mà hồn thôi muốn trẻ,
Mất tin yêu, lăm lạc giữa tình đau ;
Người hãy dậy nghe hồn thiêng thế hệ,
Khắp non sông vang hát buổi xuân đầu.

Ân phúc cả sẽ tưng bừng, vạn đại,
Lòng muôn dàn rào rạt sóng tin yêu.
Trang Lịch sử từ nay thơm ngát mãi,
Tiếng ca thần vang bóng quốc kỳ reo.



ooo

Tình Xa
Hồ Dzếnh

Em nhớ không em? mới độ nào
Đem cành cây chiết cạnh bờ ao,
Cây tươi trong lúc người lơ đãng,
Thắm thoắt ngày qua nhánh trổ đào.

Tóc liễu xanh xanh vẫy tóc người,
Tay em cầm nhẹ lấy tay tôi...
Lần đầu ân ái trao bằng mắt
Rồi để tình thương đến trọn đời.

Anh đã già rồi, em vẫn xuân,
Đời anh dầu dãi bốn phong trần,
Đòi phen trên bước đường đau khổ,
Anh vẫn mơ về chốn ái ân.

Anh vẫn mơ về kiếm bóng em,
Cho lòng ấm lại ánh xuân thiên,
Không gian bàng bạc sầu yêu cũ,
Em khác xưa rồi, em đã quên.

Em mời anh viết, thì anh viết,
Viết đầy trên mảnh giấy trao em,
Anh viết những gì anh chẳng biết,
Hình như anh viết chuyện chiêm bao...


ooo

Trở Lại
Hồ Dzếnh

Trời trong đến nỗi không mây,
Cây im đến nỗi bóng đầy mặt sân.
Tôi về giữa xứ bâng khuâng,
Nghe thơ lục bát reo vần nhớ xưa.

Chạy dài lớp bí giàn dưa,
Vẳng nghe dấu cũ, hồn mơ đường tàn.
Mộng lòng xây giữa nhân gian:
Một gian nhà nhỏ, mấy giàn trầu không.

Những người tôi vẽ chưa xong,
Thi nhau trên bức bình phong méo đầu.
Phẳng lì ngõ trước, ao sau,
Đêm đêm cá đớp trăng sầu, đêm đêm.

Con người tôi gọi bằng Em,
Nhớ tôi nhưng cũng thành duyên lâu rồi.
Mộng tàn, nước chảy, mây trôi,
Tôi lui hồn lại nhưng đời đã xa.

ooo

Trong Nắng Trưa
Hồ Dzếnh

Em ạ, lòng tôi, tôi ngỡ đâu
Đã dâng em hết buổi xuân đầu;
Trời xưa huyển lộng màu hoa, nắng,
Trong thoáng thơ vàng, len ý đau...

Tôi là đứa trẻ ngủ trong nôi
Bừng tỉnh, vì nghe mộng vẳng lời,
Đất bỗng thêu hoa, tôi bỗng lớn,
Mong tìm lứa bạn, sánh duyên đôi.

Tôi bước vào đời, tự ngõ xưa,
Nôi hiu gió sớm, xế buồn trưa,
Thuyền tre nằm ngủ trong mơ trúc
Buông lặng chiều mi, lớp bóng vừa.

Nôi giải sông hiền ngây nước da
Của người em gái chớm niên hoa
Bâng khuâng, nghe thoảng lời yêu mới,
Say rộn hồn vui lẫn bóng tà....

Em đến, tôi còn nhớ áo xanh,
Miệng cười: thơ sáng, mắt long lanh.
Tóc mây vắt lỏng niềm duyên dáng
Che nửa phong ba, nửa mát lành.

Em đi, tất cả mùa hoa thắm,
Tôi vén rèm mây, ngó bốn trời
Bụi trắng... thời gian lên sắc trắng,
Giật mình: gà gáy nắng trưa, rơi...



ooo

Về Làm Chi Nữa
Hồ Dzếnh


Về làm chi nữa nơi đây,
Xứ run rét mướt, cõi đầy bồng hoang.
Thành xưa: từng lớp điêu tàn,
Đường xưa: di ảnh muôn vàn lá rơi.
Tiến lên: nắng ngụt chân trời,
Trở về chi, nước non hời xác xơ!
Mắt say ánh máu pha cờ,
Bước chân run giữa hai bờ Phế, Hưng.
Tiếng hờn vỡ xé không trung,
Gươm thiêng đưa loáng một vùng nắng tươi.
Trông nhau không thẹn sống đời,
Đối trăng không tủi những lời nước non.
Một trời lộng lẫy vàng son,
Máu rơi đêm ấy, hoa còn buổi nay.
Mắt nhìn theo tiếng ca bay,
Đất thơm nghe nở những ngày vào Xuân...




ooo

Mầu Thu Năm Ngoái
Hồ Dzếnh



Trời không nắng cũng không mưa
Chỉ hiu hiu rét cho vừa nhớ nhung
Chiều buồn như mối sầu chung
Lòng êm nghe thoảng tơ chùng chốn xa
Đâu hình tàu chậm quên ga
Bâng khuâng, gió nhớ về qua lá đầy

Tôi đi lại mãi chốn này
Sầu yêu nối nhịp với ngày tôi sang
Dưới chân mỗi lối thu vàng
Tình xa xăm lắm, tôi càng muốn yêu

Mưa
Hồ Dzếnh



Tôi nhớ ngày năm xưa
Mái nhà vang tiếng mưa,
Ðương ngày mà hóa tối,
Nước chảy át lời thưa.

Gió tung đầu ngọn mít,
Gió nghiến thân cây dừa,
Tôi và Hiền ở cách
Vẻn vẹn một giàn dưa.

Tay tôi làm loa miệng,
Hỏi: "Hiền ăn cơm chưa?"
Chừng nghe không rõ tiếng,
Hiền đáp: "Hai giờ trưa!"

Trời mưa rồi trời mưa
Sân nhà đầy bong bóng,
Hai tôi ngồi mơ mộng
Ðếm mãi vẫn đương thừa.

Bây giờ tôi đã lớn,
Ít lúc trông trời mưạ
Như tôi, Hiền cũng lớn,
Má đỏ không như xưa.

Bong bóng tàn theo mộng,
Nhân duyên dần hết mùa.
- Ai như Hiền áo trắng
Loáng thoáng qua hơi mưa?

Mưa Ngàn
Hồ Dzếnh



Tháng tư, nước lũ, mưa ngàn,
Nước xuôi đem hết lá vàng gửi xuôi.
Ðường về: sông ngập, cầu trôi,
Lối sang quê bạn xa xôi quá chừng!
Bao giờ nước rút khỏi rừng,
Cho đò ghé bến, cho sông nối cầu.
Cho hai ta được gần nhau,
Cho trăng đứng bóng, đôi đầu chung mơ!
Dưới đây anh đếm từng gi,
Nhắm đôi mắt, mộng: lúc đò cặp sông...

Mùa Xuân Mới
Hồ Dzếnh



Non sông đương lúc bừng bừng dậy,
Khí vũ hiên ngang dồn mọi lòng....
Bút hỡi, thiêng liêng, người hãy cháy,
Kiếm thần kia ánh lên từng không.

Ta đứng nơi đây nguyện một lời:
"Non kia dù lở, bãi kia bồi,
Ðất thiêng không để dành hai giống,
Linh khí Trời Nam đúc một nòi. "

Ðây, nửa đời đau thấy dáng xuân,
Ðất hoa thở mạnh, gió thơm gần,
Ta quàng tay nhỏ ghì non nước,
Như gã si tình say ái ân!

Người hãy cùng ta dạo cảnh xuân,
Yêu nhau cho bõ lúc phong trần.
Nhịp đi lên mạnh, hồn ta đẹp,
Thơ ý rung mùa vang dưới chân.

Muôn Trùng
Hồ Dzếnh



Tình vạn dặm, tên người yêu chắc đẹp
Người và tôi xa quá đỗi muôn trùng
Tôi với người chưa một giấc mơ chung
Đời viễn xứ, nên tình không thấu hết

Hoài mộng cho tin, nghi ngờ để biết
Hỡi người duyên, người xa cách muôn trùng !
Đến bao giờ nằm ngủ giấc mơ chung
Cho thơ sáng diễn quanh hồn thắm thiết ?

Hỡi người đẹp chưa bao giờ quen biết
Mắt người lo hay đôi mắt người buồn ?
Tóc tơ dài, hay dáng bước thuôn thuôn
Người có khóc những khi trời rất đẹp ?

Rồi một buổi nghe tin người bỗng chết!
Rũ hồn sầu trong một thoáng mong manh
Tôi về đây, đường ngập bóng thu xanh
Đem thơ thắm, ủ thiên tình bất diệt!

Tôi hỏi hết lòng sầu hay mắt đẹp ?
Xưa tuy xa, nay lại quá muôn trùng
Hỡi người duyên, người thương nhớ tôi không ?
Tôi yêu lắm, dẫu tình chưa giãi hết

Và tôi khóc những khi trời rất đẹp

Sáng Nay Mùa Thu
Hồ Dzếnh



Trời không nắng cũng không mưa
Chỉ hiu hiu gió cho vừa nhớ nhung
Em còn nhớ đến quê không
Bãi dâu vẫn đợi , con sông vẫn chờ.
Bâng khuâng câu chuyện tình o
Không mong nên hẹn, không ngờ thành thân.
Rất xa bỗng hóa rất gần
Dù chưa gặp mặt một lần, lạ chưa!
Sáng nay Hà nội giao mùa
Hồ thu Tóc liễu Tháp Rùa lung linh.
Nước non đầy nghĩa đầy tình
Đọc thơ em sẽ thấy mình trong thơ.

HỒ DZẾNH,

THƠ VĂN CỦA NỖI

THỐNG KHỔ KIẾP NGƯỜI



NGUYỄN MẠNH TRINH



\ăm 1943, vào lúc thịnh thời của thơ mới, nhà xuất bản Á Châu cho ra đời một tập thơ khá lạ: Tập thơ Quê ngoại của Hồ Dzếnh với lời giới thiệu: ‘ Lần đầu tiên thi ca Việt Nam được tô điểm một cách trau chuốt bằng ngọn bút linh diệu của một nhà thơ ngoại quốc..” Thực ra, nói nhà thơ ngoại quốc là chưa chính xác lắm, nhà thơ Hồ Dzếnh tên thật là Hà Triệu Anh , một người có cha Tàu mẹ Việt . Ông viết về đất nươc quê hương của mẹ : Quê Ngoại.

Tập thơ ra đời đã là một viên châu ngọc của thi ca Việt Nam. Nhiều bài thơ , đã trở thành bất tử và ngôn ngữ ấy đã biểu hiện được tâm tình một thời của dân tộc Việt Nam. Tạp chí Tri Tân đã có nhận xét : Tên tuổi của người Minh Hương ấy, văn học quốc ngữ không nề hà gì mà chẳng đón tiếp như đã đón tiếp bao nhiêu những nhà văn hữu tài khác,..”

Trong tập thơ ấy, người yêu thơ đã tìm ra được rất nhiều những bài thơ tuyệt tác. Có những bài thơ được phổ nhạc và trở thành quen thuộc đến nỗi như là một ngôn ngữ thường hằng và sống động .

Những câu thơ thật quen thuộc và hình như lúc nào cũng tiềm tàng những cuộc sống riêng , những tâm tư riêng nên đã thành những ấn tượng không thể phai nhòa trong cảm quan người nhận.

Như trong “Cảm xúc":



“Cô gái Việt Nam ơi!

Nếu chữ hy sinh có ở đời

Tôi muốn nạm vàng muôn khổ cực

Cho lòng cô gái Việt Nam tươi”



Câu thơ ấy , hình như có nhiều người nói và viết , đến nỗi tưởng như là của chung và có nhiều người không biết mình đã nói hoặc viết của Hồ Dzếnh.

Hay những câu thơ được phổ nhạc . Tuyệt vời !



Như trong “Ngập ngừng”:

“Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé

để lòng buồn tôi dạo khắp trong sân

ngó trên tay, thuốc lá cháy rụi dần..

Tôi nói khẽ: Gớm làm sao nhớ thế…

… Tôi sẽ trách- cố nhiên ! – nhưng rất nhẹ

nếu trót đi, em hãy gắng quay về

tình mất vui khi đã vẹn câu thề

đời chỉ đẹp những khi còn dang dở

thư viết đừng xong thuyền trôi chớ đỗ

cho nghìn sau .. lơ lửng với nghìn xưa..”



Hay trong “Mùa thu năm ngoái"



“Trời không nắng cũng không mưa

chỉ riu riu rét cho vừa nhớ nhung

chiều buồn như mối sầu chung

lòng im nghe thoảng tơ chùng chốn xa

đâu hình tàu chậm quên ga

bâng khuâng gió nhớ về qua lá dày..”



hoặc "Màu cây trong khói”:



"trên đường về nhớ đầy

chiều chậm đưa chân ngày

tiếng buồn vang trong mây

chim rừng quên cất cánh

gió say tình ngây ngây

có phải sầu vạn cổ

chất trong hồn chiều nay?

Tôi là người lữ khách

màu chiều khó làm khuây

Ngỡ lòng mình là rừng

Ngỡ hồn mình là mây

Nhớ nhà châm điếu thuốc

Khói huyền bay lên cây”



Những câu thơ đã được nhạc tháp cánh và gây được xao động cho người đọc , người nghe. Những bản nhạc tới bây giờ nghe lại trải ra một không gian bàng bạc thương nhớ. Mà tình cảm thương nhớ thì ở bất cứ thời gian không gian nào cũng giống nhau cho nên cảm xúc cũng vẫn y nguyên không vì thời gian mà phai phôi. Hồ Dzếnh vẽ tranh , không bằng đường nét, không bằng màu sắc hiện thực mà chính bằng cái tâm cảm của một nỗi buồn mà hiện hữu có lẽ từ rất lâu , từ lúc mà con người còn thuở sơ khai hoang dã…

Trong “Việt Nam Thi Nhân Tiền Chiến", tác giả Nguyễn Tấn Long đã trích dẫn nhận xét của nhà văn Mai Thảo , một lời khen tặng nồng nhiệt và đầy cảm tính:

“Trong cái thế giới ngột ngạt bít bưng tức thở ra của những tháp ngà tiền chiến như những phần mộ lạnh buốt, thơ Hồ Dzếnh hơn cả Xuân Diệu , và theo tôi , hơn cả Nguyễn Bính đầu mùa, là những xâu chuỗi lanh lảnh nhạc vàng gõ vui từng nhịp nắng trên mênh mang đài trán thnah niên . Tôi nhớ mãi cái cảm giác của tôi, 20 tuổi , tiếp nhận một tập thơ cốm mới đậm đà , một tập thơ mười tám cái xuân đầy , đọc mỗi câu tưởng tưởng như có mật cdó đường ngọt trong cổ. Thơ Hồ Dzếnh tiền chiến là cái trạng thái ngu ngơ trong suốt nhất của một tiếng thơ mà chủ đề là tình yêu và ánh sáng. Ngó thật kỹ , Quê Ngoại không hằn một vết nhăn . Với tôi , một tập thơ đầu tay phải như thế. Phải có cái khí thế vạm vỡ của sống như một lao vào, cái vóc dáng của yêu như một kín trùm dào dạt..”

Thơ Hồ Dzếnh là của niềm tâm cảm gờn gợn trong lòng, của nỗi nhớ mong về những cảnh thổ cũ, quê quán xưa. Không gian ấy rất mơ hồ , những nét phác họa đôi khi chỉ dệt bằng cảm giác, bằng những nét bút vờn của ảo ảnh tạo thành. Cảnh vật cũng bình thường , không có gì khác lạ nhưng khi đã chuyên chở những tâm ý thì lại khác hẳn , nó vời vợi chiều sâu và hun hút độ dày. Trời không nắng cũng không mưa / chỉ riu riu rét cho vừa nhớ nhung... Có một chút gì không tròn vẹn. Không mưa , không nắng , nhưng lại có nỗi lạnh lẽo của nhớ nhung. Hình như người và cảnh cùng thở chung với nhau một nhịp tim , của những lỡ làng lửng lơ lơ lửng…

Năm 1942, Hồ Dzếnh in “Chân trời cũ”. Một gia đình dòng tộc người Minh Hương được phác thảo lại trong những thiên truyện ngắn rất gần với những trang tự thuật. Nhân vật xưng tôi, có khi là chính bóng dáng của tác giả, tuy được phác họa trong sự cố ý làm mờ nhạt đi để những nhân vật khác nổi bật lên. Một người cha người Hán giang hồ đi sang xứ người lập nghiệp gặp người mẹ người Việt và thành một tiểu gia đình mà số phận họ buộc trói theo dòng đời trôi nổi. Người mẹ Việt , là hình bóng muôn đời của sự hy sinh, là gà mẹ xòe cánh ra ấp ủ đàn con giữa những đe dọa của cuộc đời. Rồi những người thân của nhân vật xưng tôi: chú Nhì , người anh cả, đứa cháu đích tôn, cô em Dìn, chị đỏ Đương, người chị dâu Trung Hoa, ông anh hai trụy lạc ,… tất cả sống trong một xã hội mà những lề thói , những phong tục là những sợi dây buộc chặt vào một đời sống mà sự thiếu thốn và nghèo khổ luôn luôn lai vãng…

Trong “ Chân trời cũ “ chúng ta thấy một đời sống cũ đã qua nay trở lại từ cái tâm hoài cổ, từ những suy tư bắt nguồn từ sự nâng niu những kỷ niệm khó quên của một đời người. Và, vì sống ở xứ sở bên mẹ nên quê ngoại lại gần gũi hơn và chan chứa tình cảm.

Nhà văn Thạch Lam trong đề tựa của “ Chân Trời Cũ “ đã viết những dòng giới thiệu mà về sau này Hồ Dzếnh đã coi như người tri kỷ, hiểu được cả những góc cạnh thâm cảm của ông :

“... Tác giả đã đau khổ trong cuộc sống; và chúng ta nhận thấy ông ưa thích quay về dĩ vãng, để lại khiến những đau khổ cũ trở dậy và thêm sắc mắc hơn nữa. Cho nên những truyện ông kể cho chúng ta nghe đều có một mầu sắc riêng, đều nhuộm một tiếc hận thấm thía. Ông chỉ kể những chuyện ấy thôi, nhưng mà đủ có mực thước để khỏi thành ra phô phang, và cũng đủ rung động để độc giả cảm thấy sự thành thực , sự “ đã sống” của những chuyện đó.

Những nhân vật mà ông trình bày đều linh động cả. Mỗi người đều có bản ngã riêng, và chúng ta nhận thấy-tình cờ hay là số mệnh?- người nào cũng mang một tâm hồn đau khổ. Người mẹ , người con cả, người con thứ cho đến cô yên, cái cô gái nuôi đặc biệt Việt Nam , vẫn sống trong một gia đình không phải của mình, để mà chịu đựng bao nhiêu vất vả và bất công , tuy có được người mẹ nuôi biết thương đến. Cái đời sống tối tăm và lặng lẽ ấy không đi đến đâu cả , và tác giả để chúng ta thấy thương qua số phận một dân số nghèo khó ở các tỉnh đông đúc hay nghèo nàn , cuộc sinh hoạt khó khăn trên những đồng ruộng bạc màu…”

Cái chung nhất của thơ và văn Hồ Dzếnh chính là nỗi đau đớn của kiếp người. Trong bài thơ lục bát “ Tặng vợ tôi khi còn sống “ có câu thơ viết trong buồn khổ tận cùng:” mùa đời rụng hết vàng xanh/nỗi đau thương cũ nay thành máu thơ..” “ Máu thơ”, của những mảnh đời lận đận , của những lời thống thiết khi một người chồng vừa mất vợ bồng bế đứa con mới sinh còn đỏ hỏn đi xin sữa để nuôi con . “ Máu thơ” , của người bị lôi cuốn vào trong tâm bão thời cuộc, có tâm hồn nghệ sĩ , muốn mang tâm não và tài sức vào bút mực để lại cho đời nhưng không toại chí. Mỗi ngày làm anh thợ đúc thép , đạp xe tư Hà Nội qua cầu Long Biên tới Gia Lâm , nhà văn ấy , nhà thơ ấy có nhớ lại một thời tung hoành trường văn trận bút trong nỗi chạnh lòng…

Năm 1993, ở hải ngoại , nhà xuất bản Thanh Vân lại in tập hồi ký“ Quyển truyện không tên” và tập thơ “Quê Ngoại II”. Tập hồi ký ấy khá ngắn nhưng chất chứa cả một biển khơi tâm tư của người viết. Hồ Dzếnh mượn lời của đứa con vừa bốn tháng rưỡi tuổi vừa mất mẹ để nói lên cái tâm cảm và hoàn cảnh của mình . Thời gian mà ông kể lại trong khoảng năm 1947-1950 và không gian là vùng khu tư Thanh hóa , nơi cả gia đình bé nhỏ vì không sống nổi ở vùng đồng bằng phải đi lên vùng ngược mưu sinh nhưng rốt cuộc nghèo khó và bệnh tật đã đẩy họ trở về,

Đọc những trang hồi ký, độc giả có nhiều lúc rơi nước mắt. Tình cảnh như thế là tận cùng. Hãy thử tưởng tượng chỉ trong vòng vài tháng, người thơ phải gạt nước mắt đau đớn chôn đưa con trai đầu lòng và người vợ bất hạnh. Chôn đứa con trai, với tất cả gia sản nghèo nàn :”con búp bê đất mất đầu, hai đôi tất bằng vải, cái kèn tu huýt, đôi dép cao su mòn đế và hai bộ quần áo đã sờn rách..” và khi tống táng vợ :” Đây không phải là một buổi liệm. Bởi nếu là liệm thì phải tắm rửa thay quần áo mới. Mẹ tôi không có một mảnh vải nào cả. Để cho người chết đỡ tủi – người chết có tủi không?- cha tôi cổi chiếc áo cánh ướt trên người , đắp lên vợ..”

“Quyển truyện không tên “ kể toàn là những chuyện đau lòng. Người mẹ cho con bú mà không đủ sữa vì thiếu dinh dưỡng, đứa con nhay đến nỗi có một chút máu vương ở miệng đứa bé hoặc cảnh đứa bé húc mãi vào vú mẹ để bú mà không được. Hoặc là tình cảm thê thảm , người cha bồng đứa con vừa bốn tháng rưỡi đi xin sữa sau khi người mẹ đã chết vì thiếu thuốc thang . Tất cả , những thảm kịch được kể lại với gờn gợn một chút gì phẫn hận. Lúc chiến tranh , có khi còn có nhiều thảm cảnh khác , nhưng tác giả có khi đi sâu vào suy tư để thấy được những nguyên do của thảm kịch. Thời thế đảo điên , văn chương cũng chẳng hứa hẹn điều gì tốt đẹp tươi sáng . .

“..Chiến cuộc chỉ mới bước vào năm thứ hai. Còn lâu, còn gian nan , còn gay go mới đến ngày đoàn tụ. Sinh kế đã cảm thấy khắc khổ ở mọi lớp người, trước viễn tượng chiến tranh gần như vô cùng tận. Gánh gia đình, từ ngày có thêm tôi, mới bắt đầu nặng nhọc.Nếu đời là một thiên lệ sử, thì ngay buổi tôi sinh ra, những dòng chữ khắc khổ đã thành hình.

Tôi sinh ra giữa một kỷ nguyên khác lạ , kỷ nguyên của những con đường thênh thnag bị phá vỡ, cầu đổ sụp, nhà cửa tiêu tan, xe cộ mất lối. Người đô thị tản mạn lên rừng xanh, những cô gái xinh tươi của cuộc đời nhung lụa biến thành những cô hàng nước, những bèo bọt phong trần.Cuộc đổi đời đó thật là vĩ đại và kinh khủng, lay chuyển hết mọi tầng lớp, giai cấp, san phẳng hết mọi chênh lệch vì sang giàu. Nếu chỉ có một trạng thái biến đổi đó thôi thì chưa đến nỗi gay gắt . Đằng này, buồn thế hệ gặm nhấm vào từng lòng người, cái phẫn uất cay chua nhào thành một loại cảm giác kỳ dị, gán lên cuộc sống một hình thức sượng sần khó tả. Cái gì dở, trái, đều được văn chương mới mạng danh bằng những tiếng kêu ròn: tiểu tư sản, phong kiến. Muốn vào trong cái thế giới vừa tân tạo hôm qua, con người bắt buộc phải qua một lớp lột xác, hay ít nhất, cũng phải có ý thức lột xác. Thành ra có nhiều lúc con người băn khoăn tự hỏi mình sao lại phải điêu đứng như vậy, và nếu mình cứ giữ thành phần của mình thì đã sao chưa?

Nhưng tiểu tư sản lại là một chất nhựa- độc vì người ta bảo thế- đã nuôi lớn một lớp sống trước để cho lớp sống sau này lên án. Sau này món ăn đã khác, tư tưởng đã thay, loạt nhân sinh như tằm ăn lên, đã gặp đúng hoàn cảnh đón tiếp. Còn cái loạt trước , mới đến rầy rà. Máu là máu cũ, ngũ tạng đều thấm lớp men chua, lời nói , tâm tình sặc sụa những lãng mạn.

Cha tôi rơi đúng vào cái ngã ba đó. Tôi cũng sinh nhằm vào thời đó. Một cái cũ đã chắt chiu ôm ấp một cái mới, trong khi cái mới xung quanh vẫn tìm cách đào thải những nếp sống trái ngược , tôi thấy là cả một chuyện kỳ..”

Tô Hoài trong hồi ký “Chiều chiều “cũng phân bua về trường hợp Hồ Dzếnh bị từ chối không được nhận việc làm gần gũi với văn chương mà phải qua Gia Lâm làm thợ , cam chịu số phận của một công nhân:

“….Hồ Dzếnh đã dịch và in một tiểu thuyết nhật cho nhà xuất bản Thanh Niên. Nhà xuất bản muốn nhận Hồ Dzếnh vào làm . Những cơ quan có trách nhiệm xem xét thấy có thời gian Hồ Dzếnh làm đại diện bên Nhật của báo Thần Chung ở Sài Gòn. Mọi việc báo và xuất bản của các cơ quan khác , chẳng mảy may bàn đến hội, nhưng đến lúc có trắc trở thì bù nhìn chúng tôi được khiêng ra trả lời. Tôi có đọc một bài báo Trần Thanh Địch viết về Hồ Dzếnh có câu trách hội cái sự này. Và Hồ Dzếnh sau đó, đi đường gặp tôi, coi như không nhìn thấy…”

và một đoạn khác cũng Tô Hoài:

“Rồi chuyện tập kết giữa hai miền. Trong số người miền Nam ra miền Bắc , hoặc miền Bắc vào miền Nam có những anh em văn nghệ sĩ . những văn nghệ sĩ ở miền Bắc thường tập trung ở Hà Nội, đã vào Sài Gòn với con số không ít. Trong số đông này không có Hồ Dzếnh. Không chỉ thế , dzếnh còn là một trong số những anh em văn nghệ đi tuyên truyền giải thích , bằng nhiều hình thức, đối với anh em đồng nghiệp đang hoang manggiuã đi hay ở-để giữ chân họ lại . Và sau năm 1954 trong Đại Hội Văn Nghệ toàn quốc , việc anh được bầu vào ban chấp hành Hội Văn Học Nghệ Thuật trong khóa đầu tiên là chuyện không lạ ..

Đầu năm 1956 tôi ở trong đoàn văn công Cải Cách ruộng đất liên khu Tư ra Hà Nội, chuyển công tác sang nhà xuất bản Thanh niên. Cơ quan này đang thiếu một cán bộ biên tập có tay nghề nhờ tôi tìm một người. Tôi nghĩ đến hồ Dzếnh . Và giới thiệu qua đôi nét về khả năng anh. Đồng thời, tôi đến nói chuyện với Dzếnh thì anh rất vui. Đôi cía giấy tờ thủ tục làm xong ngay đó. Một cán bộ trong nhà xuất bản liền sang hội Nhà Văn hỏi sơ qua một lời về Hồ Dzếnh cho tròn trách nhiệm. Nhưng một vị ở đây đã tỏ vẻ ngập ngừng. Vị ấy bảo rằng “ hãy thong thả chút đã “ và thế là xong. Nghĩa là không xuôi. Một lời nói. Không có công văn . Không có chữ ký. Không có khuôn dấu.

Tôi đến tìm Hồ Dzếnhvà nói lại mọi sự việc. Anh có hơi đổi sắc mặt một tí tẹo , nhưng miệng vẫn cười. Một cái cười cam chịu nhẫn nhục. Xem như đây chỉ là chút “ không may” được nhích thêm vào chuỗi dài không may trong đời mình.

Thế là cuối cùng. Dzếnh trở thành một công nhân . Thực thụ là người thợ cầm búa qua nhiều năm tháng…”

Nhưng có người lại nghĩ khác đi . Hồ Dzếnh bị trù úm vì đã viêt bài thơ “Nhớ Nguyễn Sơn “, một tướng tư lệnh liên khu Tư rất có cảm tình và giúp đỡ văn nghệ sĩ rất nhiều. Nhóm Nhân văn Giai Phẩm khi tướng này mất cũng viết nhiều bài Khóc Nguyễn Sơn và cùng đăng vơi 1bài của Hồ Dzếnh. Lữ Giang viết :”anh có nhiều cảm tình với tướng Nguyễn Sơn nhà quân sự rất yêu văn nghệ sĩ nên bài báo Nhớ Nguyễn Sơn của anh cũng được chú ý..” Và vì “ được chú ý “nên muôn năm vẫn phải lao động chân tay, quai tay búa để thay cho cầm bút, như thế còn lòng dạ nào để sáng tác nữa?

Quyển truyện Không Tên mang rất nhiều tâm tư của Hồ Dzếnh. Mảnh đời đau thương biểu lộ, ngoài tấn thảm kịch còn lồng trong những suy tư về văn nghệ, về thế thái nhân tình , về cái buộc trói của chính trị vào văn hóa. Có lúc , ông cũng muốn cầm bút như kiểu theo dòng của cung cách “ quốc doanh”. Nhưng những bài thơ ấy , chỉ là những âm vang mất biệt không dấu tích. Như bài thơ “ Bến nước Thanh Trì”, “ Khúc hát cầu phao”, “Ngày ấy xuân về “… Dù cố gắng đi theo “ Cách mạng” , nhưng ông viết khó khăn và hầu như bỏ bút để kiếm sống . Ông chua chát:” Con mắt thời đại đã khác . Nó sắc và to, không có rèm mi nào dịu. Tôi, tôi ưa nhìn thực tại với chút bóng dịu dàng dẫu là chút bóng mơ mộng ..”Chán nản cực dộ hơn:” Nào hành lý vợ con, nào áo quần tư tưởng . Mắt ta đã mù. Lưng ta đã mỏi. . Con người văn nghệ ngậm kín nỗi đau lòng…” Kỳ quặc thay là cái chế độ mà “tác phẩm của một cá nhân tuy được mang tên mình , phải có xen vào công trình tập thể ..”

Có lúc , nhà thơ bi quan như muốn quyên sinh. “ Nằm đây tưởng chuyện ngàn sau/ lung linh nến cháy hai đầu áo quan/ gió lìa cành lá không vang/ tin ta vĩnh quyết trần gian hững hờ”. Đời sống toàn bi thảm, những đoạn đường trần chông gai bít lối, nên cái đau đớn , cáo nỗi niềm như cũng bị khâm lịệm theo. Người nằm trong ba tấc đất nhưng vẫn còn đó nỗi đau nhân sinh :



“ngậm ngùi nhớ trắng rừng mai

cảm thương sông nước ghi bài điếu tang

ngựa gầy bóng gió mênh mang

cờ đen lối cũ, cây vàng nẻo xa

ta nằm trong ván trông ra

tủi thân vì thấy người hoa vẫn cười

ta toan … giận dỗi xa đời

chợt hay: khăn liệm quanh người vẫn thơm

nát thân không nát nổi hồn

lẩn trong cái chết vẫn còn cái đau.”



Ở hải ngoại, nhà xuất bản Thanh Vân in tập thơ Quê Ngoại II – Tiếng hát thiên nga. So với tập thơ đầu thì tập này chỉ có giá trị từ những kỷ niệm đời của Hồ Dzếnh , in thơ lại như một cách thế để tưởng niệm. Phần nhiều những bài thơ là để tăng riêng cho hai bà vợ: bà Hồng Phúc và bà Hồng Nhật. Có nhiều bài thật cảm đông như bài tặng bà Nguyễn Thị Hồng Nhật:



“ Mình vừa là chị là em

tấm lòng người mẹ trái tim bạn đời

mai này tới phút chia đôi

hai ta ai sẽ là người tiễn nhau?

Xót mình đã lắm thương đau

Tôi xin làm kẻ đi sau dỡ mình

Cuộc đời đâu phải phù sinh

Nước non chan chứa nghĩa tình mình ơi!”



Viết về bài thơ này, Mai Quốc Liên đã bình như sau:

"..Thật là cổ kim chưa có một bài thơ nào lớn như vậy . Tôi có dẫn lời ông Viên Mai bình một bài thơ hay ngày xưa, nói rằng “ lời tuy giản gị nhưng đọc lrn làm người nghe biến cả thần sắc và dù cho Đỗ Phủ , Lý Bạch sống dậy cũng phải cúi đầu.

Thật vậy bài thơ này là kết tinh tình cảm giữa anh chị trong mấy chục năm chia sả, gắn bó, thăng trầm và là lời nói sau cùng vĩnh biệt người bạn đời. Nó là viên ngọc của văn chương Lời giản dị mà thốt tự đáy lòng làm người đọc ứa nước mắt.

Hôm tôi đọc xong thì liền có mấy nữ sinh vuên Đại Học Y Khoa dự ở đó mượn để chép lại Đặc biệt câu cuối của bài thơ thật là một triết lý phù sinh rất lớn lao:” Cuộc đời đâu phải phù sinh/ nước non chan chứa nghĩa tình mình ơi!”

Có một người bạn trẻ tri kỷ được Hồ Dzếnh làm thơ tặng . Đó là nhà văn Nguyễn Minh Châu người đã viết “ AI điếu cho một giai đoạn văn học minh họa.”. Một bài “ Cầu Giát “ viết bên giường bệnh bạn và bài “CỎ lau" viết nhân ngày giỗ đầu bạn. Trong “Cầu Giát" có những câu: "cái đẹp thiêng liêng đích thưc/nỗi đau truyền kiếp văn chương? Anh bnạ đi tìm chân mỹ/bao giờ tới đích hành hương..” Và trong “Cỏ Lau”: “ giã từ nhé , Nguyễn Minh châu/trang văn tâm huyết chiều sâu ân tình..” Phần đông những bài thơ trong Quê Ngoại II đều tăng bà Hồng Phúc , có bài chan thnah cảm động , như bài "Giản Dị":



Em ăn, em nói , em cười

Kiếp này không có hai người như em

Kinh thành quần nhiễu , hàng len

Em tôi áo trắng , quần đen sơ sài

Ai mà để ý vào ai

Quần đen lẩn bóng áo gai lẩn mầu trên đời hai đứa yêu nhau quần đen hóa đẹp , áo sầu hóa vui

Tình là hạnh phúc chia đôi

Hương lan kẽ đá trăng soi dậm trường

Đừng mong ước cả thiên đường

Hãy xin lấy nửa tấc vươờn vắng hoa.”



Khi cuối đới Hồ Dzếnh dự trù sẽ viết “Chân trời Mới" về xã hội hiện tại để đối chiếu với “ Chân trời Cũ” thuở xa xưa. Nhưng, dự định vẫn chỉ là dự định. Có lý do sức khỏe nhưng cũng có lý do là với tâm thức như thế khó lòng ma viết được một chân trời xán lạn . ..

Từ những tác phẩm đã in cũng như những di cảo được phổ biến , thơ và văn Hồ Dzếnh như những tiếng than tận trong phế phủ, bị trầm uất và nén tới tân đáy lòng. Đau đớn đã hòa vào trong máu huyết để mỗi câu văn , mỗi lời thơ là những giọt máu hồng thành mực cho ngòi bút.