"Trong một lần vào núi thăm cánh đồng cỏ, Stephan bỗng gặp một cô gái xinh đẹp trong bộ váy áo màu lông công rực rỡ. Đó chính là Bà Chủ Núi Đồng. " Tập truyện cổ tích của Paven đã bắt đầu một cách giản dị như thế. Mang sắc thái của cổ tích, những câu chuyện về Bà Chủ Núi Đồng dầu có chút gì đó huyền bí nhưng vẫn bao hàm trong đó cuộc sống thường nhật của những người dân ở vùng Núi Đồng, những người chạm khắc đồ trang sức từ đá quý. Không có những hoàng tử đẹp trai, không có yêu ma quỷ quái, chỉ là những mẩu chuyện nho nhỏ với lời văn mộc mạc giản dị, không lắt léo, không huyền bí khắc họa một cách rõ nét những người dân Nga thật thà chất phác, hồn hậu và cuộc sống của họ.

Hy vọng các bạn sẽ yêu thích tuyển tập này.

Một hôm, hai người thợ một già một trẻ đi vào núi thăm cánh đồng cỏ dưới thung lũng. Xỉ đồng của nhà máy chất cao như núi nên mọi người gọi nó là Núi Đồng

Sau cơn mưa, trời trở nên nóng khủng khiếp. Hai người mệt mỏi vì đường xa nóng nực. Khi vào tới rừng, họ cảm thấy dễ chịu hơn, liền nằm lăn dưới gốc cây thanh lương mà ngủ. Bỗng người thợ trẻ choàng tỉnh dậy, anh cảm thấy như có ai hích mạnh vào sườn mình.

Anh nhìn thấy một cô thiếu nữ ngồi trên tảng đá. Tóc nàng tết bím, chắc chưa có chồng. Hai bím tóc nặng trĩu buông xuống gót chân. Nàng thắt nơ, xa xa trông như hai dải đồng.

Chàng trai say sưa ngắm cô gái. Thân hình nàng mảnh dẻ, trông thật đáng yêu. Nàng đang cúi xuống tìm vật gì dưới chân, lúc quay bên này, lúc quay bên kia, miệng thì thầm như đang to nhỏ với ai.

Chàng trai vừa định bắt chuyện với cô gái, bỗng sựng lại như ai đánh mạnh vào đầu. Chàng chợt hiểu ra :

- Trời ơi, đó chính là Bà Chủ Núi Đồng. Bà ta ăn mặc như vậy mà sao ta không nhận ra bà ta. Mắt ta để đi đâu không biết nữa ?

Quả thật như vậy, không thể tìm thấy một bộ quần áo như thế : bà ta mặc một chiếc váy dài hàng tơ màu xanh lông công rực rỡ, trông xinh đẹp tuyệt trần.

Thật là không may cho ta – chàng trai nghĩ – phải mau mau trốn khỏi nơi này, trước khi bà ta quay trở lại. Chàng thường nghe các cụ già trong làng kể lại : ai không may gặp phải Bà Chủ Núi Đồng thì thường gặp những điều rủi ro hơn là điều lành.

Nhưng không kịp nữa rồi! Vừa lúc đó Bà Chủ Núi Đồng quay lại. Nhìn thấy chàng trai, bà ta vui vẻ nói :

- Thế này Stephan, sao chàng lại ngây ra nhìn em vậy ? Sao không lại gần đây và trò chuyện với em ?

Chàng trai sợ hãi nhìn Bà Chủ Núi Đồng. Chàng cố trấn tĩnh, tự nhủ : mặc dù cô ta có phép thần, nhưng dù sao ta cũng là một đứa con trai, sợ cô ta thì thật đáng xấu hổ

- Tôi đi thăm cánh dồng cỏ chứ đâu phải đến đây tán dóc với cô ?

- Tôi sẽ có cách bắt anh phải lại đây ! Tôi có chuyện cần nói với anh .

Chàng trai tức giận nói :

- Lại thì lại, chẳng việc gì tôi phải sợ cô !

Stephan đi lại phía Bà Chủ Núi Đồng . Bà ta giơ tay cao lên, vung khắp bốn phương. Stephan cũng đi vòng quanh. Chàng nhìn xuống chân – vô số thằn lằn đủ các màu không biết từ đâu bò ra, con màu xanh lá cây, con màu xanh da trời, con màu vàng, con màu trong suốt như pha lê, con sáng lấp lánh như những giọt sương đọng trên ngọn cỏ.

Bà Chủ Núi Đồng mỉm cười :

- Đừng có tránh ra, hỡi người lính can đảm của ta. Trông chàng to lớn nhường ấy mà lại sợ những con thằn lằn của ta à ?

Bà ta vỗ tay, các chú thằn lằn tản ra, nhường lối cho Stephan. Chàng trai đã tới gần bên Bà Chủ Núi Đồng, chàng dừng lại. Bà ta liền vỗ tay, nói :

- Bây giờ anh không trốn đi được nữa. Cẩn thận kẻo dẫm chết những kẻ hầu cận của ta.

Stephan cúi nhìn xuống, các chú thằn lằn bò quấn lấy chân anh, trông giống như những đường hoa văn trang trí sàn nhà. Stephan định thần nhìn lại – chao ôi, đó chính là những quặng đồng, toàn loại hảo hạng, sáng lấp lánh. Những đường hoa văn ấy như trong ảo mộng, đẹp như những đường vân đá khổng tước.

- Thế nào, bây giờ anh đã nhận ra ta là ai chưa ? – Bà Chủ mỏ đá khổng tước, hay còn gọi là Bà Chủ Núi Đồng hỏi Stephan. Bà ta gật đầu nói : - Chàng không việc gì phải sợ ta, ta không làm hại chàng đâu .

Chàng trai khổ tâm vì bị cô gái cười nhạo,lại còn nói những lời như vậy, chàng liền kêu lên :

- Nếu tôi sợ ai thì tôi đã chẳng dám lên núi

- Vậy thì tuyệt quá – Bà Chủ Núi Đồng nói – Ta đang cần người can đảm như vậy, một người không biết sợ ai. Sáng mai khi đi làm, chàng hãy nói với ông chủ của chàng rằng : Thưa ông chủ kính mến, Bà Chủ Núi Đồng ra lệnh cho ông – đồ con lừa – phải lập tức dọn dẹp núi Đồng đi. Nếu ông còn làm hỏng chiếc mũ sắt của Bà Chủ Núi Đồng

Bà ta còn dặn thêm :

- Chàng có hiểu không, Stephan ? Chàng đã nói chàng không sợ ai, vậy chàng hãy nói với ông chủ của chàng như ta dặn. Bây giờ chàng hãy về chỗ bạn chàng. Đừng có nói với ai về những gì chàng đã nghe và đã thấy ở đây

Bà Chủ Núi Đồng vỗ tay, đàn thằn lằn biến mất. Bà ta đứng lên, đặt tay vào tảng đá, nhảy vọt lên, biến thành con thằn lằn : chân tay biến thành chân tay của thằn lằn, mọc thêm cái đuôi chỉ đầu là đầu người. Bà ta bò tới đỉnh núi còn quay đầu lại :

- Hãy nhớ lấy những lời ta dặn, làm theo lời ta, ta sẽ lấy anh.

Chàng trai trả lời :

- Ai thèm lấy thằn lằn .

Bà Chủ Núi Đồng quay lại nhìn Stephan, thấy chàng đang tức giận khạc nhổ, bà ta cười ha hả :

- Thôi được, chúng ta sẽ nói chuyện ấy sau – biết đâu chẳng có lúc anh nghĩ lại !

Nói xong, bà ta bò lên đỉnh núi, chỉ còn nhìn thấy cái đuôi xanh ve vẩy, rồi biến mất.

Stephan còn lại một mình. Anh đánh thức người bạn dậy. Hai người cầm liềm đi cắt cỏ tới chiều.

Về tới nhà, Stephan băn khoăn không biết mình phải làm gì bây giờ . Câu chuyện vừa xảy ra ở trong núi đối với anh giống như một giấc mơ. Nói với ông chủ những lời như Bà Chủ Núi Đồng dặn không phải là chuyện đùa – lôi thôi mất việc như chơi, mà không nói cũng sợ bà ta, vì bà ta là Bà Chủ Núi Đồng. Quặng có thể biến mất, và ngượng với bà ta là vì đã khoác lác là không sợ ai.

Trầm ngâm suy nghĩ hồi lâu, Stephan tự giễu mình :

- Có thật hay không thì mình cứ thử làm theo lời bà ta dặn xem sao

Sáng hôm sau, khi kẻng đi làm vang lên, mọi người tập trung trước cổng nhà máy chờ ông chủ tới cắt đặt công việc. Ông chủ tới, mọi người ngả mũ chào. Stephan bước lại trước mặt ông ta :

- Thưa ông chủ kính mến, hôm qua tôi gặp Bà Chủ Núi Đồng, bà ấy nhờ tôi nhắn lại với ông rằng : ông hãy cho dọn dẹp bãi thải quặng đi, nếu ông làm gẫy chiếc mũ sắt của bà ta, thì bà ta sẽ hóa phép làm cho quặng đồng ở Gumexco biến mất, lúc đó không còn ai khai thác được quặng đồng ở đây nữa

Ông chủ không tin vào tai mình nữa :

- Này, mày nói gì thế hở Stephan. Mày có điên không mà dám nói những lời như thế với tao. Tao sẽ tống cổ mày lên núi cho chó sói ăn thịt.

- Tùy ông, chẳng qua tôi chỉ nói lại lời nói của Bà Chủ Núi Đồng nhắn ông mà thôi

- Hãy trói nó lại – Ông ta hét lên – Xích nó vào mỏ hoang trên núi để nó làm mồi cho chó sói, cho nó một bài học về sự vô lễ. Nó có chết cũng chẳng đáng thương

Thế là chàng trai bị đưa lên núi. Stephan quan sát mỏ than đá, chó sói cũng chưa phải là điều tệ hại nhất, mỏ than này bỏ hoang đã lâu ngập đầy nước. Chúng trói chàng bằng sợi xích dài, nên chàng còn có thể xê xích được. Rõ ràng thời gian là một thành trì vững chãi. Mọi sự như chế giễu con người.

Chàng ngắm kĩ hầm mỏ rồi nói :

- Ăn không ngồi rồi ở đây chỉ là chuyện nhỏ, nhưng thật vô lý khi ta nhận được bài học như thế này.

Stephan làm gì được ngoài việc ngắm nghía mỏ than.

Bỗng nhiên như có ai đó dùng tay hạ nóc hầm bằng đá khổng tước xuống, nước rút khỏi hầm mỏ. Mỏ trở nên khô ráo.

- Có thế chứ - Stephan nghĩ – Dù sao Bà Chủ Núi Đồng vẫn còn nhớ tới ta.

Chàng vừa nghĩ như vậy thì thấy Bà Chủ Núi Đồng hiện ra trước mặt :

- Chào chàng trai Stephan. Có thể ghi tên chàng vào sổ vàng danh dự, chàng đã không sợ đồ con lừa, đã nói với hắn đúng lời ta dạy. Nào mời chàng đi xem của hồi môn của ta.

Bà Chủ Núi Đồng tháo xích cho Stephan rồi đi trước, Stephan đi sau. Bà Chủ Núi Đồng đi tới đâu, cửa tự động mở ra tới đó. Mỗi bức tường ở các phông màu khác nhau, phông màu xanh lát cây, phông màu vàng óng ánh, trong phòng trang trí bằng những chùm hoa bằng đồng, bông màu xanh da trời, bông màu xanh lá cây. Áo của Bà Chủ Núi Đồng cũng đổi màu, khi thì sáng lấp lánh màu bạc, khi tỏa sáng rực rỡ như kim cương, khi biến thành màu xanh lông công

Họ đi tới căn phòng hình bầu dục lớn, đồ đạc bày biện trong phòng sang trọng như ở trong cung của nữ hoàng. Tưởng là đá cẩm thạch khảm kim cương, trên trần treo một chùm bông bằng đồng

- Xin mời chàng ngồi xuống đây.

Họ ngồi xuống ghế. Bà Chủ Núi Đồng hỏi :

- Chàng đã nhìn thấy hết của hồi môn của thiếp chưa ?

- Tôi đã nhìn thấy.

- Vậy chàng có muốn lấy thiếp làm vợ không ?

Stephan không biết phải trả lời như thế nào. Chàng đã có vợ chưa cưới là Natasia. Nàng là một cô gái mồ côi, nàng rất tốt và thương chàng. Nhưng cũng khó mà cưỡng lại được vẻ đẹp quyến rũ của Bà Chủ Núi Đồng. Dù sao chàng Stephan cũng chỉ là một chàng trai như bao nhiêu chàng trai khác mà thôi. Chàng suy tính hồi lâu, cuối cùng chàng nói :

- Của hồi môn của nàng sánh với các bậc vua chúa, nhưng tôi chỉ là một người thợ tầm thường

- Anh tế nhị lắm. Hãy nói thẳng ra là anh không muốn lấy tôi có phải không ?

Stephan trả lời :

- Tôi không thể lấy nàng làm vợ, vì tôi dã có hứa hôn với nàng Natasia.

Chàng trả lời xong, chờ đợi một cơn thịnh nộ, nhưng chàng không ngờ nàng lại vui vẻ trả lời :

- Chàng là một con người chung thủy, đã không vì sự giàu sang của ta mà phản bội cô bé mồ côi đáng thương. Đây là quà tặng của ta cho vợ chưa cưới của chàng.

Bà Chủ Núi Đồng trao cho chàng một chiếc tráp bằng đá khổng tước rất lớn, trong tráp chứa đầy nữ trang quý giá, vòng vàng, nhẫn kim cương. Ngay cả một vị hôn thê giàu có cũng không thể có được một món quà cưới quý giá như vậy.

- Bây giờ làm sao tôi có thể lên tới mặt đất ?

- Đừng lo, ta sẽ đưa chàng ra khỏi đây. Nhưng trước khi ra khỏi đây, chàng hãy nghe rõ lời ta, chàng sẽ sống sung sướng với vợ chàng với một điều kiện, chàng hãy quên ta đ, quên tất cả những gì mà chàng đã nghe thấy, đã nhìn thấy ở đây. Đó là điều thử thách cuối cùng của chàng. Bây giờ xin mời chàng ăn lót dạ.

Bà Chủ Núi Đồng vỗ tay, đàn thằn lằn bò ra bày thức ăn ngon lành ra bàn

Sau đó Bà Chủ Núi Đồng nói :

- Vĩnh biệt Stephan. Hãy quên ta đi. Nói rồi chính nàng lại khóc. Nàng giơ tay hứng những giọt nước mắt , nước mắt từng giọt từng giọt rơi xuống lòng bàn tay nàng, biến thành những đồng tiền vàng lấp lánh. Nàng đưa số tiền vàng đó cho chàng. Stephan cầm lấy, cúi chào nàng và hỏi :

- Bây giờ tôi phải đi về hướng nào ?

- Đừng lo, ta sẽ đưa chàng ra khỏi đây, nhưng hãy nhớ kỹ những lời ta dặn.

Bà Chủ Núi Đồng giơ tay về phía trước, hiện ra một lối đi như đường hầm lò. Trong đường hầm sáng như ban ngày, Stephan theo đường đó lên tới mặt đất. Bọn thằn lằn quấn xích vào chân chàng như cũ. Cửa hầm khép lại sau lưng chàng, các chú thằn lằn biến mất. Chiếc tráp khổng tước và túi tiền vàng của Bà Chủ Núi Đồng tặng chàng biến thành nhỏ, chàng giấu chúng vào ngực áo.

Chẳng bao lâu, tên chủ mỏ tới, mỉa mai nhìn Stephan. Khi thấy trên đầu Stephan toàn bụi đá khổng tước hảo hạng, hắn sửng sốt : của quý này ở đâu ra nhỉ. Hắn sục sạo khắp tầng lò rồi nói :

- Tầng lò này sụp hết rồi .

Hắn chuyển Stephan sang hầm lò khác và cắt người cháu ở lại canh chừng chàng. Người cháu của hắn bản tính khác hẳn. Chàng ta đối xử với Stephan rất tốt, để mặc chàng muốn làm gì thì làm. Stephan lại lấy tay đào bới, dọn sạch đất đá, lớp đá khổng tước lại lộ ra. Tên giúp việc của chủ mỏ thấy thế vội về báo với chủ của hắn là Stephan đã bán linh hồn cho quỷ dữ.

Tên chủ mỏ nói :

- Bán linh hồn cho quỷ hay không là việc của nó, còn chúng ta thì phải nhân việc này mà kiếm lợi về cho mình. Hãy bảo nó : ta sẽ thả nó ra nếu nó tìm được một tảng đá khổng tước nặng một trăm pút.

Tên giúp việc của chủ mỏ sai tháo xiềng cho Stephan và ra lệnh cho chàng đi tìm đá khổng tước trên Núi Đồng. Hắn nói rõ đó là lệnh của ngài chủ mỏ. Hắn nói :

- Ai biết được tại sao thằng ngốc đó lại ra một cái lệnh oái ăm như vậy. Biết đâu hắn nói lúc mất trí. Ở đây thì thậm chí đến quặng đồng cũng chẳng có, nói gì đến đá khổng tước.

Nhưng Stephan trả lời :

- Tôi sẽ cố gắng đi tìm, bởi vì nếu tìm thấy đá khổng tước tức là tìm thấy hạnh phúc của tôi. Nhưng các ông đừng có quên lời đấy nhé.

Stephan đã tìm thấy một tảng đá như vậy. Anh mang nó tới cho chủ mỏ. Tên chủ mỏ rất tự hào về tảng đá đó, nhưng nuốt lời hứa, không chịu thả Stephan ra.

Một tên quý tộc ở Pê-tec-bua nghe nói về tảng đá quý này, liền mò về. Hỏi thăm người dân địa phương, hắn biết Stephan là người đã tìm ra tảng đá đó. Hắn liền lân la tới gặp Stephan và dỗ dành chàng :

- Này chú em – Hắn nói – Ta hứa danh dự với chú nếu chú tìm được cho ta một tảng đá có thể xẻ ra thành những phiến dài từ một thước trở lên, ta sẽ chuộc lại tự do cho chú.

Stephan trả lời :

- Tôi đã bị người ta lừa một lần rồi. Tôi đã rút được kinh nghiệm. Bây giờ nếu ông muốn tôi tìm tảng đá đó cho ông, thì hãy viết trên giấy trắng mực đen lời cam kết trả lại tự do cho tôi khi tôi tìm thấy tảng đá khổng tước. Tôi sẽ đi tìm bằng được cho ông.

Tên quý tộc giận dữ giậm chân hét lên, nhưng Stephan vẫn thản nhiên nói tiếp :

- Và đừng quên viết kèm lời cam kết phải tôn trọng tự do của vợ tôi. Nếu không thì chỉ là sự đổi chỗ giữa hai chúng tôi, tôi được tự do còn vợ tôi thì lại vào tù.

Tên quý tộc hiểu rằng chàng trai không phải kẻ dễ bảo, hắn đành viết giấy cam đoan rồi đưa cho Stephan.

- Đây, hãy nhìn xem ! – Hắn nói

Stephan nói :

- Tôi đi tìm đá quý cũng như đi tìm hạnh phúc của tôi.

Tất nhiên Stephan đã tìm thấy tảng đá như tên quý tộc yêu cầu, vì chàng đã sục sạo khắp Núi Đồng và được sự giúp đỡ của Bà Chủ Núi Đồng. Người ta xẻ từ tảng đá đó những phiến đá dài, tên quý tộc dung những phiến đá đó để lát những bức tường trong lâu đài của hắn. Những phiến đá cẩm thạch đó vẫn còn trong thành phố của chúng ta đến tận bây giờ.

Từ ngày Stephan tìm thấy đá khổng tước, nhiều kẻ giàu có đổ xô tới Gumexco để tìm đá quý. Họ đào được nhiều đá màu lam, nhưng phần nhiều là đá giả. Chẳng thấy cung điện nguy nga đâu, mà chỉ thấy đất đá bị đào bới, những mạch nước ngầm tuôn trào mọi ngả. Bọn giàu có bị lỗ vốn to, cuối cùng phải bỏ cuộc. Nhiều kẻ bị nước lũ cuốn đi mất. Người ta còn nói rằng Bà Chủ Núi Đồng đã đốt cháy những tấm đá mà chúng đặt trong cung điện, chẳng để lại một chút gì.

Chàng Stephan cũng không tìm thấy hạnh phúc trong cuộc sống. Chàng đã lấy vợ và sống một cuộc đời giàu sang. Lẽ ra chàng phải vui sướng mới đúng, Natasia là một cô gái hiền dịu, nàng rất yêu chồng. Nhưng thật là bất hạnh cho Stephan cũng như cho vợ chàng, vì chàng không thể làm theo lời dặn của Bà Chủ Núi Đồng là hãy quên đi tất cả những gì có liên quan đến Bà Chủ Núi Đồng, Chàng buồn bã, phiền muộn, gầy sút hẳn đi, người chỉ còn da bọc xương.

Chàng mua một khẩu súng săn và thường xuyên vào vùng Núi Đồng để săn bắn, nhưng chẳng bao giờ chàng mang được con thú nào về. Một hôm không thấy chàng đi săn về nữa, mọi người đổ xô đi tìm . Cuối cùng họ tìm thấy xác chàng ở mỏ quặng. Chàng nằm trên tảng đá cao, miệng mỉm cười, khẩu súng săn rơi bên cạnh, đạn vẫn chưa ra khỏi nòng. Người đầu tiên tìm thấy chàng kể lại rằng, khi anh ta chạy tới nơi thì thấy một con thằn lằn rất to, chưa bao giờ có con thằn lằn nào to như thế ở trên đời đang ngóc cao đầu lên nhìn chàng và khóc. Thấy động, thằn lằn bỏ đi mất. Moi người mang xác Stephan về nhà. Khi tắm rửa cho chàng, họ thấy tay chàng còn nắm chặt một viên ngọc xanh. Một ông già trong làng sành về các loại ngọc nhìn viên ngọc nói :

- Đây là một viên ngọc bích rất quý. Natasia cô đã trở thành người giàu có nhất.

Vợ Stephan nói nàng chưa bao giờ nhìn thấy viên ngọc đó. Ngày cưới, chàng có tặng cho nàng một chiếc hộp đá đựng đầy trang sức, nhưng không có viên ngọc nào đẹp như viên ngọc này.

Người ta lấy viên ngọc ra khỏi tay Stephan, đưa cho Natasia cất đi, rồi an táng chàng ở trên núi. Stephan đã mang theo bí mật về viên ngọc xuống mồ, vì vậy dân làng đào bới lung tung nhưng chẳng thấy gì.

Sau này một người nào đó đã biết được rằng đó chính là nước mắt của Bà Chủ Núi Đồng. Stephan đã không nói với ai về Bà Chủ Núi Đồng.

Ôi, Bà Chủ Núi Đồng ! Ai chẳng may trông thấy bà ta thì sẽ gặp phải điềm xấu hơn điềm lành.

2. Chiếc tráp bằng đá khổng tước

Người dịch : Đoàn Ngọc Trinh

Chắc các bạn còn nhớ khi Stephan sắp lấy vợ, Bà Chủ Núi Đồng có tặng cho chàng một chiếc tráp bằng đá khổng tước đựng đầy đồ trang sức quý giá, ngay đến vị hôn thê giàu có nhất cũng không dám mơ ước

Natasia lớn lên trong cảnh mồ côi nên cũng không quen dùng đồ sang trọng. Chỉ khi nào đi lễ nhà thờ hay đi thăm họ hàng thì nàng mới đeo. Vậy mà những người phụ nữ trong làng vẫn còn xì xào bàn tán :

- Kìa, nhìn xem, Stephan đã kiếm được ở đâu một nàng công chúa ra công chúa.

Nghe những lời bàn tán đó, Stephan rất bực mình. Chàng không muốn vợ mình đeo những đồ trang sức đó nữa, liền bảo :

- Mình hãy đem cất chiếc tráp đó xuống đáy hòm

Đến khi Stephan mất, người ta thấy tay chàng cầm viên ngọc bích. Khi đó Natasia đem hộp nữ trang cho mọi người xem. Một ông lão trong làng rất sành về đồ trang sức đã bảo chị :

- Chiếc tráp này đáng giá tiền nghìn

Natasia đem cất chiếc tráp vào chỗ cũ

Nhiều người hỏi Natasia làm vợ, nhưng người thiếu phụ đó không nhận lời ai, nàng ở vậy nuôi con. Stephan để lại cho vợ con một gia tài kha khá, một ngôi nhà khang trang, một đàn đầy ngựa, bò dê, cừu. Nhưng Natasia một mình nuôi con thật khó khăn. Một năm, hai năm, .... ba năm trôi qua, ... gia cảnh cứ sa sút dần, đàn gia súc cứ bán dần bán mòn, nhà cũng chẳng còn gì. Họ hàng khuyên Natasia bán hộp nữ trang đi. Nghe tin đó, nhiều lái buôn tới hỏi mua. Người trả một trăm, người trả hai trăm...

Natasia vẫn nhớ lời người chồng quá cố dặn không bán chiếc tráp đá nên nàng còn do dự không muốn bán. Đứa con gái nhỏ nói :

- Mẹ đừng bán kỷ vật của cha. Để con đi ở cho người ta.

Stephan mất đi để lại ba đứa con, hai trai một gái. Cô gái út làm cho mọi người phải sửng sốt trước sắc đẹp lạ lùng của nó. Không chỉ những người đàn bà ngồi lê đôi mách, mà ngay cả những người đàn ông cũng bảo Stephan :

- Hai cha con giống nhau như hai giọt nước, tóc đen, mắt xanh. Con chúng tôi chẳng ai được như thế.

Stephan nói đùa :

- Chẳng có gì là lạ cả. Tóc đen vì cha nó từ nhỏ dã lăn lộn với đất. Mắt xanh vì tôi dã tìm thấy tảng đá xanh cho lão chủ mỏ. Đó là bản sao của tôi mà

Từ đó Stephan gọi Tania là “Đài kỷ niệm của cha” và mỗi khi mua sắm cho Tania, chàng đều mua những thứ có màu xanh da trời, màu xanh lá cây. Tania càng lớn càng xinh đẹp. Thỉnh thoảng ngắm nhìn con, Natasia phải thốt lên :

- Con gái ta đẹp thật. Dường như không phải con ta mà là ai đã đánh tráo con gái cho ta.

Tania rất đau đớn trước cái chết của cha, người gầy rộc đi chỉ thấy hai con mắt. Để con đỡ buồn Natasia tính cho con gái chiếc tráp đá khổng tước. Cô bé tuy còn nhỏ tuổi nhưng đã thích làm dáng. Một điều kỳ diệu đã xảy ra khi cô bé chạm tay vào chiếc tráp :

- Mẹ ơi, vật kỷ niệm của cha con quý giá biết bao ! Nó tỏa ra hơi ấm như con ngồi cạnh lò sưởi ấy mẹ ạ.

Trong khi đó Natasia ngồi khâu quần áo hai tay tê cóng, hai tay đau buốt vì lạnh, má đỏ ửng. Nàng nghĩ như vậy thật không bình thường, vội cất chiếc tráp vào đáy hòm.

Nhưng Tania lại đòi :

- Mẹ ơi, lấy chiếc tráp đá cho con chơi đi.

Thương con, Natasia lại đưa chiếc tráp cho con chơi.

Sau này, khi Tania lớn lên, nàng thường tự lấy chiếc tráp đó ra ngắm nghía. Mỗi khi mẹ và các anh đi vắng, Tania thường xin phép ông chủ cho về trông nhà. Đầu tiên nàng phải lo dọn dẹp nhà cửa rửa thêm chén đĩa, giũ sạch khăn trải bàn, cho gà ăn. Nàng mong nhanh nhanh làm xong việc nhà để còn lấy chiếc tráp đá ra xem. Nàng lấy đồ trang sức trong tráp đá ra ướm thử vào người.

Một lần, khi Tania đang mải ngắm đồ trang sức thì có kẻ trộm vào nhà. Không ai biết hắn vào nhà bằng lối nào. Đã có ai nói với hắn về chiếc tráp đó, vì thế hôm nay hắn lẻn vào nhà để lấy trộm nó.

Tania đang lấy vòng vàng nhẫn bạc ra đeo thì tên trộm lẻn vào. Tay hắn cầm chiếc rìu. Tania quay lại, thấy hắn đứng cạnh ổ rơm em sợ hãi ngồi im. Bỗng tên ăn trộm buông chiếc rìu hai tay ôm mặt kêu lên :

- Trời ơi, mù mắt tôi rồi

Mắt hắn nhắm chặt, hai thái dương giật giật

Tania khó chịu nhìn người lạ mặt, hỏi :

- Ông đến nhà tôi làm gì mà cầm cả rìu thế này

Người lạ mặt rên rỉ vì đau. Tania thấy vậy đâm thương hại, em cầm chiếc gầu định đi lấy nước, nhưng hắn chặn cửa không cho em đi. Em đành trèo qua cửa sổ chạy sang nhà hàng xóm. Mọi người kéo sang nhà em, căn vặn tên trộm. Hắn nói :

- Tôi là người qua đường, muốn vào nhà hỏi thăm, nhưng vừa bước vào nhà thì bị cái gì đâm vào mắt, nóng như tia mặt trời, mắt tôi bị mù vì bỏng

Tania không hé răng gì về chiếc tráp đá và chiếc rìu.Vì vậy mọi người không tin lời kẻ lạ mặt. Họ nghĩ :

- Chuyện hoang đường. Có thể cô bé quên đóng cửa, hắn đã lẻn vào nhà rồi không biết chuyện gì đã xảy ra với hắn.

Họ giữ tên lạ mặt lại cho tới khi bà Natasia về. Khi Natasia về tới nhà, hắn cũng nói với bà như vậy. Bà Natasia kiểm tra thấy không mất mát thứ gì liền thả hắn đi. Mọi người trong xóm ai về nhà nấy

Chờ cho mọi người về hết, Tania kể hết mọi việc cho mẹ nghe. Bà Natasia biết chiếc tráp đá đó không phải là chiếc tráp thường. Để tránh những việc đáng tiếc có thể xảy ra, bà cất kỹ chiếc tráp đó vào nhà kho dưới hầm nhà.

Khi cả nhà đi vắng, Tania lại định lấy chiếc tráp xanh ra ngắm nghía, nhưng nàng không thấy. Tania rất buồn, thắc mắc mãi không biết mẹ cất chiếc tráp ở đâu hay đã bán mất rồi. Nàng tìm khắp nhà. Bỗng nhiên thấy dưới hầm nhà có ánh sáng hắt lên, nàng sợ hãi tưởng cháy nhà. Tania chạy lại nhìn vào kho chứa đồ, không thấy lửa và khói, chỉ thấy ở góc hầm nhà sáng bừng lên. Nàng chui vào kho chứa đồ, sung sướng nhận ra ánh sáng đó phát ra từ chiếc tráp đá. Tania không mang chiếc tráp đá đó lên nhà nữa mà trốn dưới hầm nhà chơi Trong khi đó bà Natasia vẫn đinh ninh chiếc tráp đã được giấu kỹ không ai hay biết

Năm tháng trôi qua, các con đã lớn cả, hai người con trai đã đi làm, đã kiếm ra tiền giúp mẹ. Còn Tania do tình cờ mà học nghề thêu cườm.

Đó là một hôm, có một người đàn bà ngăm ngăm đen, vai đeo bị, tay chống gậy, đi đến nhà Natasia và nói :

- Thưa bà chủ, bà có thể cho tôi ở trọ nhà bà ít bữa không ? Tôi mệt quá rồi, không thể đi xa hơn được nữa.

Natasia nhìn người đàn bà đó nghi ngờ, không biết có phải vì chiếc tráp đá mà bà ta muốn nghỉ lại nhà mình không. Nhưng Natasia vẫn bảo :

- Tôi không tiếc bà chỗ nghỉ. Ăn hết nhiều chứ ở hết mấy. Nhưng nhà tôi nghèo, chẳng có giường chiếu gì cả, sáng ăn kê, uống nước kơ-vát, chiều lại nước kơ–vát với bánh kê. Quanh năm chỉ có vậy. Nếu bà không ngán thì bà có thể ở lại bao lâu cũng được

Người đàn bà đi vào trong nhà, bà bỏ bị xuống rồi lấy đồ khâu ra thêu. Natasia không thích cử chỉ đó của bà ta. Natasia nghĩ : thật là con người bất lịch sự, không kịp chào hỏi ai đã giở đồ may ra

Người đàn bà đó nói với Tania :

- Cháu có muốn học thêu không

Tania lại gần bà ta. Người đàn bà đưa cho Tania một chiếc khung thêu, ngôi nhà tự nhiên trở nên ấm áp hơn và sáng sủa hẳn ra. Tania thích thú nhìn không chớp mắt những đường thêu kì diệu, còn người đàn bà mỉm cười nói :

- Thế nào, con có muốn học không ?

Tania trả lời :

- Cháu muốn học lắm ạ.

Natasia không bằng lòng nói :

- Chúng tôi không đủ tiền mua muối nói gì đến thêu thùa. Tôi không có tiền trả tiền công dạy cho bà đâu

- Cứ yên trí, bà chủ ạ, tôi không lấy tiền công đâu. Nghề thêu không phải là nghề vô dụng, bà cứ để cho cháu nó học rồi bà sẽ thấy những người thợ thêu chúng tôi cũng kiếm được khá tiền

- Vậy bà dạy cho cháu biết nghề, tôi xin cảm ơn bà

Người đàn bà bắt đầu dạy Tania học thêu. Cô bé nhanh chóng nắm được bí quyết của nghề thêu cườm.

Tania ngày càng quyến luyến người đàn bà đó. Cô đối với mẹ và những người khác trong gia đình rất hay gắt gỏng, nhưng đối với người đàn bà xa lạ này lại đặc biệt dịu dàng, điều đó đã xúc phạm đến tình cảm của người mẹ. Bà Natasia vô cùng buồn rầu, vì bà đã hy sinh cả cuộc đời hạnh phúc của tuổi thanh xuân cho con cái. Bà buồn rầu nghĩ : “Nó tìm được một người mẹ mới rồi đấy! Đối với người mẹ rứt ruột đẻ ra nó, đã cho nó cả cuộc dời thì hễ trái ý nó một chút là nó gắt, nói với mẹ độc trống không như sai phái người ở, mà đối với người xa lạ ấy lại thật dịu dàng quấn quýt. ”

Dường như trêu tức Natasia người đàn bà đó còn một điều “con gái của mẹ”, hai điều “con gái của mẹ”, chứ không thèm gọi tên thánh của Tania

Tania biết mẹ giận, nhưng cô bé lại khong biết che giấu tình cảm của mình. Bà Natasia vì buồn rầu mà gầy sút đi, nhưng chỉ biết nhẫn nhục cam chịu số phận không may của mình :

- Người đời là vậy, biết làm sao bây giờ !

Tania còn nói lộ cho người đàn bà kia biết về chiếc tráp đá của cha.

- Nhà con có một kỷ vật rất quý của cha con để lại – đó là chiếc tráp bằng đá khổng tước rất đẹp, con có thể suốt đời nhìn ngắm nó mà không chán mắt

- Có thể cho mẹ xem được không ?

- Để khi nào cả nhà đi vắng, con sẽ cho mẹ xem.

Một hôm cả nhà đi vắng, Tania đưa người đàn bà xuống hầm nhà, lấy chiếc tráp đá ra cho bà ta xem. Người đàn bà đó xem qua rồi nói :

- Đẹp lắm, con đeo vào cho mẹ xem rõ hơn

Tania chỉ chờ có vậy, nàng lấy đồ trang sức đeo vào. Bà ta khen nức nở :

- Đẹp tuyệt, chỉ cần sửa lại chút xíu nữa thôi!

Người đàn bà chạm ngón tay vào chiếc tráp, lập tức chiếc tráp đó lóe lên những tia sáng kỳ lạ, bao phủ kín lấy Tania, làm cô bé lúc ẩn lúc hiện. Sau đó bà ta bảo Tania :

- Con hãy đứng dậy đi !

Tania đứng dậy, còn người đàn bà đó im lặng vuốt ve mái tóc, bờ vai và khắp người Tania rồi nói :

- Con hãy quay lại sau, nhìn thẳng về phía trước, im lặng đừng nói gì cả

Tania quay lại. Trước mặt nàng hiện ra một tòa cung điện nguy nga, trần nhà, tường nhà sàn nhà đều lát đá khổng tước. Trước mặt Tania như có tấm gương, một cô thiếu nữ xinh đẹp đứng trước mặt nàng. Chỉ có trong truyện cổ tích mới có người con gái đẹp đến như vậy.Tóc nàng đen như đêm tối, mắt nàng xanh màu ngọc bích, khắp người nàng trang điểm bằng ngọc quý. Lẽ ra người con gái của một người thợ phải xấu hổ trước mọi người vì đã ăn mặc sang trọng như một công chúa mới phải, nhưng cô gái mắt xanh này vẫn bình thản như đương nhiên nàng phải ăn mặc như vậy. Trong cung điện đầy người, họ ăn mặc rất sang trọng, ngay đến người hầu của họ cũng đeo vàng bạc quanh mình. Ở đó dường như tập trung tất cả giới thượng lưu. CÁc bà cũng đeo găng trắng, cũng đeo đồ trang sức bằng đá quý, nhưng so với cô gái mắt xanh thì họ chỉ đáng xách dép cho nàng.

Cạnh cô gái mắt xanh là một chàng quý tộc, tóc bạch kim, tai dài như tai thỏ. Chàng ta ăn mặc sang trọng, khắp người đầy là đá quý, trông cũng biết ngay là ông chủ mỏ. Người tóc bạch kim nói gì đó với cô gái mắt xanh, nhưng nàng chẳng buồn đưa mắt nhìn chàng nữa, coi như không có mặt chàng trên đời.

Tania nhìn chàng tóc bạch kim nói :

- Trông ông ta như ngập trong đống đá

Còn người đàn bà nói :

- Thôi đủ rồi, con đừng nhìn nữa.

Tất nhiên Tania hỏi :

- Tòa nhà đó ở đâu hả mẹ ? Còn cô gái mắt xanh và chàng trai tóc bạch kim là ai ?

- Tòa nhà đó chính là cung điện của Sa hoàng. Cha con đã tìm đá về lát cung điện. Còn cô gái mắt xanh và chàng trai tóc bạch kim là ai thì sau này con sẽ rõ.

Ngay trong ngày hôm đó, người đàn bà thợ thêu từ biệt Natasia lên đường. Bà ta cúi đầu thật thấp chào chủ nhà, đưa cho Tania chiếc túi thêu hạt cườm và một chiếc khuya thủy tinh rồi nói :

- Con hãy cầm lấy làm kỷ niệm. Khi nào gặp khó khăn trong cuộc đời, con hãy nhìn vào chiếc khuy, nó sẽ trả lời con.

Bà ta nói xong rồi đi. Mọi người tiễn chân nhìn theo.

Từ đó Tania trở thành cô thợ thêu. Nàng vốn là một cô gái xinh đẹp, nhiều chàng trai quanh vùng thầm yêu Tania, nhưng họ chỉ dám đứng dưới cửa sổ nhà nàng, ngắm nàng ngồi thêu chứ không dám lại gần. Bởi vì trong con mắt của dân làng, Tania là một cô gái khó gần không vui vẻ. Họ cho rằng cái chết thảm thương của cha nàng đã làm cho nàng thành một cô gái cau có. Mọi người thường hỏi không biết trái tim nàng có chỗ nào để cho tình yêu lọt vào được không ? Ai sẽ lọt được vào mắt xanh của nàng.

Nhà của ngài quý tộc trong vùng cũng thường gửi đồ tới thuê Tania thêu. Một người hầu trẻ ăn mặc sang trọng như ông chủ thường mượn cớ vì một việc gì đó để đến nhà Tania. Hắn ta ngồi hàng giờ ở nhà nàng. Dân làng nghĩ có lẽ cô gái sẽ bị hắn chinh phục chăng. Mọi người xì xào bàn tán. Tania chỉ nói với hắn những gì liên quan đến công việc, ngoài ra chẳng chú ý gì đến hắn cả, mặc cho hắn tán hươu tán vượn. Cô chán ngấy :

- Hãy thử xem, hỡi con người lịch thiệp, hãy đợi đấy. Chỉ sợ rồi tôi cũng lại được đối xử như cái đồng hồ chết của các ngài mà thôi

Chàng trai hầu bảnh trai đó cùng các chàng trai quý tộc khác nghe những lời như thế đều rất tức tối. Bọn họ tru lên như chó sủa :

- Chẳng lẽ đó là một cô gái ? Chúng ta mà lại thèm tìm một cô gái như vậy à ?

Nói vậy nhưng chính họ lại vẫn không thể quên được vẻ đẹp của Tania. Họ vẫn đi qua nhà nàng mặc dù chỉ để ngắm nhìn nàng qua cửa sổ. Ngày lễ hầu như tất cả các chàng trai đều tụ tập đi lại trên con đường nhỏ chạy qua cửa sổ nhà Tania. còn Tania chẳng buồn đoái hoài gì tới họ.

Láng giềng bắt đầu trách Natasia :

- Sao Tania nhà bà lại làm cao vậy ? Chẳng thèm để mắt tới các chàng trai của chúng tôi nữa, hay còn chờ đợi một chàng hoàng tử nào đó ? Sợ rồi già kén kẹn hom thôi.

Natasia nghe những lời trách cứ đó chỉ thở dài :

- Ôi, tôi cũng chẳng biết phải làm sao với nó nữa. Con tôi quả có xinh đẹp hơn người thật, nhiều chàng trai tuấn tú đã tới chơi, họ nói chuyện, còn nó thì cứ nhìn vào cái khuy áo và im lặng. Dường như nó nhifnt hấy con mắt xanh ấy trả lời thế nào đó, còn tôi nhìn vào thì chẳng thấy nó có gì khác chiếc khuy bình thường. Chính cái con mụ phù thủy mà tôi cho ở nhờ đã biến nó thành như vậy. Ôi rồi nó cũng đến trở thành bà cô thôi. Tôi cứ nghĩ đến đó mà bực cả mình. Mắng nó thì nó lại bảo : “Con biết làm sao bây giờ. Số phận của con không phải ở đây, con không thể nhận lời cầu hôn của ai cả. Con ngồi cạnh cửa sổ vì công việc của con đòi hỏi như vậy, còn họ cứ đi qua cửa sổ nhà mình là quyền của họ. Con có làm điều gì xấu đâu.” Vậy các bà bảo tôi còn biết nói làm sao với nó nữa nữa ? Có phải nó kén chồng đâu, là cái khuy ma quái đó kén chồng cho nó đấy chứ.

Tuy vậy cuộc sống của của gia đình bà Natasia vẫn êm ấm. Hàng thêu của Tania bán rất chạy, không chỉ ở trong làng mà các nơi khác cũng biết tiếng. Nhiều nhà quý tộc ở nơi khác cũng tới nhà Tania dặt mau hàng thêu của nàng. Gia đình Tania trở nên sung túc. Nhưng rồi nỗi bất hạnh lại ập đến với họ. Một hôm nhà của Tania bị cháy, gia sản của nhà nàng bị cháy hết trong vụ hỏa hoạn, chỉ còn lại chiếc tráp đá mà thôi. Natasia bảo các con :

- Gia đình ta trên bờ vực thẳm rồi, đành phải bán chiếc tráp đá đi vậy

Các con trai của bà cũng nói :

- Mẹ bán đi mẹ ạ, chỉ cần đừng bán rẻ quá.

Tania nhìn vào chiếc khuy, con mắt xanh nhấp nháy, như bảo hãy để mẹ bán đi. Đằng nào cũng phải để mẹ bán kỷ vật của cha, Tania thở dài nói :

- Bán thì bán – Nàng chẳng buồn nhìn chiếc tráp lần cuối để tạm biệt nó

- Nhà bên cạnh có người thương gia ở trọ đấy – Nàng nói tiếp

Cả nhà quyết định phải bán chiếc tráp đá quý.

Các nhà buôn ngọc đổ xô tới nhà Tania. Họ ngắm nghía, xem xét kỹ càng cò kè bớt một thêm hai, người trả năm trăm, người trả bảy trăm, có kẻ trả tới một nghìn. Những người trong nhà máy cũng không thiếu tiền. Họ cũng muốn sắm sửa nhiều, nhưng bà Natasia nhất định đòi đủ hai ngàn mới bán. Người mua vẫn ùn ùn kéo tới nhà bà Natasia. Người mua muốn bớt chút ít, kẻ bán lại muốn bán đắt một chút, rốt cuộc chẳng ai thuyết phục được ai. Những người mua cứ lần lượt bỏ đi. Cứ như vậy cho tới khi có một một người đốc công mới tới nhà máy

Ngài đốc công mới này đã từng du học ở nước ngoài. Ngài nói tiếng ngoại quốc thì thạo, nhưng tiếng Nga lại rất tồi. Ngài ta thường nói “ cút đi” thành “ cát đi”. Vì vậy dân làng gọi ngài là ngài Cát – đi. Tuy nói “cút đi” nhưng ngài tai không đuổi ai cả.

Cha của ngài đốc công – một quý tộc già đã bị liệt toàn thân, chân tay hoàn toàn không cử động được nữa. Ông ta mong con trai sẽ kết hôn với một nàng bá tước hay một công tước. Nhưng số phận trớ trêu, con ông lại yêu một cô gái nhạc công. Ông đã nhiều lần ngăn cấm nhưng không ăn thua gì, con trai ông rất chung thủy với cô ta. Cuối cùn ông đành đồng ý cho con trai mình muốn làm gì thì làm.

Những người bạn của cô nhạc công thường bảo nàng :

- Chị sẽ ra sao sau khi lấy chồng. Theo chồng về cái chốn khỉ ho cò gáy đó thì tài năng của chị cũng sẽ một sớm một chiều mai một mà thôi.

Bởi thế nàng dao động, khi thì cãi nhau với chồng chưa cưới, khi thì lại tỏ ra âu yếm.

Chỉ có ngài quý tộc già là ranh mãnh. Dần dần ông ta cũng thuyết phục được cô con dâu tương lai. Thế là đám cưới được cử hành, đôi trẻ trở về Pô – lê – va. Vì vậy Cát đi xuất hiện ở nhà máy. Nhưng Cát đi sống ở đây chẳng được bao lâu. Chàng ta biến đi đột ngột cũng như khi xuất hiện. Đó không phải là một người xấu. Mọi người trong nhà máy cảm thấy tiếc con người đó.

Cát đi và vợ tới nhà bà Natasia hỏi mua chiếc tráp đá. Cô vợ mê ngay chiếc tráp. Cô ta lớn lên ở Petecbua, đã sống nhiều năm ở nước ngoài, nên rất sành sỏi về các loại trang sức. Vậy mà cô ta cũng phải ngạc nhiên khi nhìn thấy chiếc tráp đá. Cô ta nhủ thầm “Cái gì thế này. Đến công chúa cũng chẳng thể có được những đồ trang sức đẹp như vậy. Vậy mà ở cái chốn khỉ ho cò gáy này lại có được ?”

- Bà bán bao nhiêu ?

Natasia trả lời :

- Đúng hai nghìn.

- Vậy bà hãy mang tới nhà tôi rồi lấy tiền ở đó.

Natasia không bằng lòng, bà nói :

- Hãy mang đủ tiền tới đây, bà sẽ nhận được chiếc tráp

Vợ Cát đi nhìn bà Natasia thấy không thể bắt bà ta làm theo ý mình được, đành nói :

- Thôi được, nhưng xin bà đừng có bán chiếc tráp ấy cho ai, tôi sẽ về lấy tiền trả.

Bà Natasia trả lời :

- Điều ấy có thể được. Tôi không quen nuốt lời hứa của mình. Tôi sẽ chờ bà tới chiều, còn lâu hơn nữa thì tôi không dám hứa.

Vợ Cát đi về nhà lấy tiền.

Cô ta vừa đi khỏi thì lại có vài người tới hỏi mua chiếc tráp.

- Nghe nói bà có chiếc tráp đá khổng tước muốn bán ?

- Tôi bán rồi

- Bà bán cho người ta bao nhiêu ?

- Hai ngàn, vẫn giá mà tôi đã nói với các ông thôi

- Bà điên rồi sao. Sao bà không bán cho người mình, mà lại bán cho người lạ ? Thôi để lại cho chúng tôi đi. Chúng tôi trả thêm cho bà!

Nhưng bà Natasia trả lời :

- Không được, tôi đã hứa bán nó cho người ta rồi. Thấy lợi mà quên cả danh dự là việc mà các ông quen làm, chứ tôi không phải hạng người đó. Thôi các ông đi đi. Tôi không muốn mặc cả mặc lẽ gì nữa.

Vợ Cát đi đã mang tiền đến, đếm đủ hai ngàn trao cho bà Natasia rồi cầm lấy chiếc tráp bằng đá khổng tước, nhưng vừa ra khỏi cổng thì gặp Tania. Nàng vừa đi đâu về. Cuộc trao đổi mua bán đã diễn ra khi không có Tania. Khi thấy vợ Cát đi cầm chiếc tráp đá đi ra, nàng cứ nhìn chằm chằm. Vợ Cát đi bắt gặp cái nhìn kỳ lạ ấy, ngạc nhiên hỏi :

- Ai đây ? Chiếc tráp đá này là của bà hay của cô ta ?

- Đó là người mà mọi người vẫn quen gọi là con gái tôi – Bà Natasia trả lời – Đó là người thừa kế của chiếc tráp đá đó. Nếu như chúng tôi không bị cháy nhà thì không bao giờ chúng tôi phải bán vật kỷ niệm thiêng liêng mà cha nó đã để lại. Từ nhỏ con gái tôi đã thích chơi những đồ trang sức đựng trong chiếc tráp đó. Nó say mê đến mức đã có lần khen ngợi chiếc tráp đó tỏa ra hơi ấm sưởi cho nó trong những ngày mùa đông rét buốt. Bà đã bao giờ nghe thấy chuyện kỳ lạ như vậy chưa ?

Vợ Cát đi nhủ thầm : “Cô gái mắt xanh đã không biết trong tay mình từng có một kho báu quý giá như thế nào. Những đồ trang sức như thế mà trưng ra ở kinh đô thì đến công chúa cũng phải ngoái đầu lại nhìn. Mình sẽ là con ngốc nếu không phát hiện ra chúng ở Tu-tran-nhi này”

Họ chia tay nhau.

Vợ Cát đi vừa về đến nhà đã liến láu nói :

- Bây giờ, thưa người bạn lịch sự của tôi ạ, tôi sẽ chia tay với anh. Ở Tu – tran – nhi này chẳng còn hy vọng thấy điều gì mới mẻ nữa. Chúng ta chia tay nhau từ đây. Tôi sẽ đi Petecbua hoặc là ra nước ngoài. Tôi sẽ bán chiếc tráp này và ở đó những người chồng như anh tôi có thể kiếm được hàng tá, nếu như tôi muốn.

Tuy nói vậy nhưng cô ta cũng chưa vội ra đi mà chạy lại trước gương để thử các món đồ trang sức. Ôi, đàn bà muôn thuở vẫn là đàn bà. Việc đầu tiên của Cát đi phu nhân là đeo chiếc vương miện lên mái tóc. Nhưng sao thế này. Chiếc vương miện cuốn các sợi tóc lại đau nhức không thể chịu được. Cô ta đành tháo ra, đeo thử chiếc vòng bạc thì chiếc vòng siết chặt lấy cổ tay, chút nữa không tháo ra được.

Ngài Cát đi mỉa mai :

- Tưởng gì ghê gớm lắm. Chưa gì đã vội lên mặt với chồng

Cô vợ Cát đi nghĩ : “Phải ra thành phố sửa lại cho vừa với mình”

Nói là làm, sáng sớm hôm sau vợ Cát đi tới ngay nhà người thợ kim hoàn nổi tiếng ở gần nhà máy. Đó là một người thợ già rất giỏi. Ông ta hỏi vợ Cát đi đã mua chiếc tráp đá này của ai. Vợ Cát đi kể lại những gì mà cô ta biết. Người thợ già nhìn chiếc tráp một lần nữa rồi từ chối :

- Mặc dù tôi có thể sửa lại cho vừa ý bà, nhưng tôi không dám làm.

Tất nhiên vợ Cát đi không thể hiểu được tại sao người thợ già không chịu làm dù cô ta đã hứa sẽ trả công rất hậu.

Vợ Cát đi chạy khắp nơi, nhưng ai cũng chỉ say mê ngắm chiếc tráp đá. Nhiều người thậm chỉ chẳng buồn mở chiếc tráp ra xem mà đã từ chối lời yêu cầu của cô ta. Vợ Cát đi liền ranh mãnh nghĩ ra kế đánh lừa người thợ bạc. Cô ta bảo rằng mình đã mang chiếc tráp này về từ Pêtecbua. Người thợ cười nói :

- Tôi biết chiếc tráp này bà đã mua từ đâu. Câu chuyện bi thảm về chiếc tráp đá này đã lan truyên trong đám thợ chạm khắc đá chúng tôi. Một người thợ đã chạm khắc đá quý cho một người nào đó, thì người thợ khác không bao giờ làm lại.

Vợ Cát đi không thể hiểu hết sự tình, nhưng cô ta lờ mờ cảm thấy hình như họ sợ một người thợ nào đó. Cô ta chợt nhớ người chủ chiếc tráp đã nói con gái bà ta rất thích đeo những đồ trang sức trong tráp, dường như chúng làm riêng cho con gái bà ta mà thôi. Như thế thì thật là bất hạnh cho mình, tốn tiền vô ích.

- Thôi ta sẽ tìm cách bán quách chiếc tráp này cho một đứa ngốc nghếch nào đó để lấy lại tiền

Nghĩ vậy, vợ Cát đi liền trở về Pô - lô - va

Về tới Pô-lô-va cô ta hay tin cha chồng đã qua đời. Còn Cát đi nhận được một bức thư : “Em thân yêu, đã bao nhiêu thời gian trôi qua kể từ ngày em ra đi ...”

Từ ngày vợ bỏ đi, Cát đi trở nên buồn rầu, suốt ngày say sưa rượu chè với những người làm công. Tất nhiên những người làm công đó ra sức chuốc rượu cho ông chủ. Một lần, trong khi Cát đi uống rượu ngà ngà say có một người nói :

- Trong nhà máy chúng ta có một cô gái đẹp tuyệt vời, trên đời này không thể tìm thấy một cô gái thứ hai như vậy

Cát đi hỏi :

- Ai vậy ? Nàng là con cái nhà ai nhà ở đâu ?

Mọi người cho Cát đi biết dó chính là người con gái ở nhà vợ Cát đi mua tráp ngọc.

Cát đi nói :

- Giá như được nhìn thấy cô ta một chút nhỉ. Có thể mượn cớ gì để tới thăm nàng được không ?

- Chúng ta có thể đi ngay bây giờ. Họ vừa xây xong nhà mới. Tuy họ là những người tự do, nhưng nhà của họ cất trên vùng đất của nhà máy, nên có thể mượn cớ đi qua tiện thể vào thăm họ.

Ba người làm công cùng đi với Cát đi tới nhà Tania. Họ hồi hộp không biết bà Natasia có nhà hay không ? Không biết bà sẽ đón tiếp những người khách lạ đường đột tới thăm như thế nào. ?

Cuối cùng họ cũng tìm đến nơi. Tania ở nhà một mình, nàng đang ngồi thêu. Cát đi nhìn Tania mà chẳng biết nói gì. Chàng ta chưa bao giờ nhìn thấy một vẻ đẹp như vậy nên cứ đứng ngây ra, còn Tania thì vẫn bình thản ngồi thêu, như chẳng vó việc gì liên quan đến nàng. Mãi sau Cát đi mới nói :

- Nàng đang làm gì đấy ?

Tania trả lời :

- Tôi đang thêu hàng cho người ta.

- Vậy tôi có thể đặt nàng cho tôi một cái gì đó không ?

- Tại sao lại không được. Miễn là giá cả phải chăng

- Nàng có thể thêu cho tôi bức chân dung của nàng được không ?

Tania nhìn vào chiếc khuy, con mắt xanh nhấp nháy tỏ vẻ đồng ý : “Hãy nhận lời đi”

Tania trả lời :

- Tôi sẽ không thêu chân dung của tôi mà sẽ thêu chân dung một cô gái ăn mặc như côn chúa, trang điểm bằng những đồ trang sức quý giá. Chỉ cần ông trả giá cho phải.

- Về giá cả, nàng khỏi lo – Cát đi trả lời – Cho dù một trăm hay hai trăm đồng tiền vàng ta cũng vui lòng trả cho nàng, chỉ cần khuôn mặt của cô gái đó phải là khuôn mặt thiên thần của nàng là được

- Khuôn mặt nhất định giống, nhưng ăn mặc thì khác.

Họ ngã giá một trăm đồng tiền vàng, thời hạn giao hàng là một tháng. Nhưng Cát đi vẫn dùng dằng không chịu đi. Chàng ta như bị mất hồn, ăn nói chẳng ra đâu vào đâu. Tania vẫn làm như chẳng nhận thấy gì, nói vài ba câu chuyện cho qua chuyện. Ba người đi theo Cát đi lén nghe chuyện của hai người, họ chê cười ông chủ :

- Người chi mà vụng về như vậy. Bọn ta phủi sạch giày theo ông chủ đi hỏi vợ cũng vô ích thôi

Một tháng trôi qua, tới ngày hẹn, Cát đi tới nhà Tania, nàng đưa bức chân dung ra. Cát đi sửng sốt nhận ra đó chính là Tania đẹp lộng lẫy trong bộ y phục công chúa, trang điểm bằng ngọc bích. Màu xanh lam của đá khổng tước làm cho mắt nàng càng thêm long lanh. Cát đi ngây ngất trước bức tranh. Chàng ta đưa cho Tania ba trăm đồng tiền vàng, nhưng nàng chỉ nhận hai trăm và nói :

- Tôi không lấy đắt của ông làm gì, tôi sống bằng sức lao động của tôi.

Cát đi về nhà, giấu vợ bức chân dung đó. Từ đó, Cát đi cũng bớt uống rượu hơn, và chăm chú tới công việc của nhà máy hơn.

Mùa xuân năm đó có một chàng quý tộc trẻ đẹp trai tới nhà máy. Dân trong vùng tổ chức lễ tạ ơn, sau đó tới quán uống rượu, khiêu vũ. Dấn chúng nâng cốc để tưởng nhớ ngài quý tộc già, chúc mừng ngài quý tộc trẻ. Họ uống tới đồng kopec cuối cùng. Sáng hôm sau đi làm, chiều về họ lại tới quán say sưa. Họ đi thuyền trên sông, cưỡi ngựa vào rừng, khắp nơi tưng bừng tiếng nhạc. Cát đi chè chén suốt ngày. Bồi bàn đặt trươcs mặt chàng ta con gà quay ngon nhất nhưng chàng từ chối. Mọi người ra sức phục vụ ngài quý tộc mới đến

Cát đi dù say sưa nhưng không hề bỏ qua bất kỳ chuyện gì xảy ra trong mấy ngày lễ. Một lần chàng ta kêu to lên giữa bàn tiệc :

- Tôi biết ngài quý tộc Tu-tra-nhi-nốp muốn đoạt vợ của tôi. Nhưng chẳng cần. Hãy mang cô ta đi. Tôi đã có người khác rồi, hãy nhìn xem. – Cát đi rút trong túi ra bức chân dung thêu. Mọi người thở dài, còn Cát đi phu nhân không thể mở miệng nói bất kỳ câu gì.

Chàng quý tộc Tu-tra-nhi-nốp tò mò nhìn bức chân dung, hỏi :

- Đây là ai ?

Cát đi trả lời :

- Có chất đầy vàng ngay trên mặt bàn này tôi cũng không trả lời

Nhưng những người trong nhà máy biết ngay đó là Tania.

Mọi người giải thích cho Tu-tra-nhi-nốp. Còn Cát đi phu nhân tức giận giậm chân nói :

- Anh là loại người gì vậy ? Đứa con gái làm công lấy đâu ra những đồ trang sức bằng ngọc và quần áo sang trọng như một nàng công chúa như vậy. Còn bức chân dung này anh đã mang ở nước ngòai về, trước hôm cưới anh còn đưa cho tôi xem. Bây giờ lại còn đơm đặt bịa chuyện làm gì .

Cát đi hằn học nhìn vợ :

- Đồ điêu ngoa. Chính cô mới là người bịa chuyện, vất cái danh dự quý tộc xuống chân. Tôi đã cho cô xem bức tranh này hồi nào. Tôi đã đặt thêu bức chân dung đó ở ngay đây. Đó chính là cô gái mà mọi người vừa nói đến. Tôi không biết cô ta lấy đâu ra bộ quần áo công chúa, còn những đồ trang sức mà cô ấy đeo chính là trong chiếc tráp ngọc mà cô đã bỏ ra hai ngàn rúp để mua nhưng lại không đeo vừa. Điều đó cả nhà máy này đều biết

Chàng quý tộc vừa nghe tới ngọc đã vội hỏi :

- Hãy cho tôi xem chiếc tráp đó

Đó là một chàng quý tộc được thừa hưởng một gia tài rất lớn, nghe đâu có bán ngọc là chàng ta liền tới xem xét, nếu là ngọc tốt lập tức bỏ tiền ra mua.

Cát đi phu nhân nhìn mọi người rồi cô ta mang chiếc tráp ra. Chàng quý tộc nhìn chiếc tráp hỏi ngay :

- Bao nhiêu ?

Trong giây lát họ đã thỏa thuận xon giá cả và làm giấy bán cho Tu-tra-nhi-nốp. Chàng ta đặt chiếc tráp trên bàn và sai người đi gọi Tania.

Tania chẳng hiểu chuyện gì cả, tưởng gnười ta cho gọi tới để đặt hàng, nên nàng tới ngay. Tania vừa bước vào phòng thì nhìn thấy chàng quý tộc tai thỏ, giống như chàng quý tộc mà nàng đã nhìn thấy ở tòa lâu đài mà người dạy thêu cho nàng đã chỉ cho nàng xem. Trước mặt chàng ta là chiếc tráp đá của cha nàng. Tania hỏi :

- Ngài gọi tôi tới có việc gì ?

Tu-tra-nhi-nốp ngây ngất trước sắc đẹp của nàng nên không thể trả lời ngay, mãi sau mới nói được :

- Chiếc tráp này của nàng phải không ?

- Vâng, trước đây đã có một thời gian nó là của tôi, còn bây giờ tôi đã bán cho người khác rồi.

- Bây giờ nó sẽ là của nàng . – Chàng quý tộc nói

- Sao ông lại nói vậy ?

- Nếu như tôi muốn tặng lại nó cho nàng ?

- Vì sao ông lại mun tặng lại nó cho tôi ?

- Nào bây giờ nàng có thể đeo thử lên người cho tôi xem một chút được không ?

- Điều ấy thì tôi có thể làm được .

Tania cầm lấy chiếc tráp, lấy đồ trang sức ra đeo. Việc đó là một việc hết sức quen thuộc đối với nàng. Chàng quý tộc chỉ còn biết đứng ngây ra nhìn nàng, không thốt lên được lời nào.

Tania lộng lẫy hỏi :

- Thế nào ? Tôi có thể về được chưa ? Tôi còn bao nhiêu công việc ở nhà.

Tu-tra-nhi-nốp hỏi :

- Nàng có đồng ý làm vợ tôi không ?

Tania cười mỉa mai :

- Chỉ có các ngài quý tộc mới ăn nói như vậy .

Nàng cởi bỏ đồ trang sức rồi đi về.

Nhưng ngay ngày hôm sau, chàng quý tộc lại tới nói với bà Natasia hãy gả con gái cho mình.

Natasia trả lời :

- Hãy hỏi ý nó, nhưng theo tôi chắc nó chẳng lấy ông đâu.

Tania nghe lời cầu hôn của chàgn quý tộc trẻ liền nói :

- Tôi nghe nói trong hoàng cung có căn phòng khảm toàn bằng đá khổng tước. Nếu ông tặng tôi căn phòng đó tôi sẽ lấy ông

Chàng quý tốc bằng lòng ngay. Chàng ta chuẩn bị lên đường về Petecbua, và muốn mang Tania đi theo, nhưng Tania nói :

- Theo tục của chúng tôi thì chỉ có những cặp vợ chồng sắp cưới mới cưỡi ngựa đi bên nhau, mà chúng ta chưa phải như vậy. Điều ấy để cho sau này, khi nào ông thực hiện được lời hứa của mình.

Chàng quý tộc chẳng buồn nhìn tới vợ Cát đi, đi thẳng về Petecbua. Chàng ta lùng khắp thành phố để mua ngọc cho vợ chưa cưới. Chàng ta đã vơ vét được khá nhiều ngọc. Cả thành phố tò mò muốn biết mặt vợ chưa cưới của Tu-tra-nhi-nốp. Tới mùa thu thì căn phòng chuẩn bị chi lễ cưới của Tania đã xong, chỉ còn việc đặt may quần áo và giày cưới cho nàng. Tania nhận được tin đó liền tới ở nhà một người đàn bà góa ở ngoại ô Petecbua. Tu-ra-nhi-nốp tới đó thăm nàng và nói :

- Sao nàng lại ở đây. Căn phòng đã chuẩn bị xong, đẹp tuyệt vời, lát toàn loại đá hảo hạng.

Tania trả lời :

- Tôi ở đây rất dễ chịu.

Công chúa nghe nói về căn phòng lát đá khổng tước và vợc chưa cưới của Tu-tra-nhi-nốp liền tới nhà chàng. Công chúa ra lệnh :

- Hãy cho ta xem mặt vợ chưa cưới của ngươi. Ta đã nghe nói nhiều về cô ta.

Chàng quý tộc tới nơi Tania ở để bàn nốt một số việc chuẩn bị cho lễ cưới. Cần phải may cho nàng một bộ áo cung đình để xứng với những đồ trang sức mà nàng đeo.

Nhưng Tania trả lời :

- Chàng khỏi bận tâm về trang phục của thiếp, và cũng chẳng cần gửi ngựa đến cho thiếp. Ngựa thiếp đã có rồi, chỉ cần chàng đợi ở bậc tam cấp để dẫn thiếp vào trong cung.

Tới ngày cưới, trong cung điện rất đông các bậc vương tôn công tử, quận chúa tới dự lễ. Ngựa để chật cả sân, còn Tu-tra-nhi-nốp sốt ruột chờ vợ chưa cưới ở bậc tam cấp.

Cuối cùng Tania cũng tới. Từ xa mọi người tò mò nhìn chàng. Nàng đeo những đồ trang sức tuyệt vời. Màu xanh của ngọc rất hợp với màu xanh của mắt nàng. Nhưng nàng lại khoác chiếc áo khoác của người thợ và đi bộ, có rất nhiều dân thường lũ lượt đi theo nàng. Tania đã tới cổng cung điện. Đám quý tộc xì xào bàn tán tỏ vẻ khinh bỉ. Tu-tra-nhi-nốp xấu hổ bỏ trốn vào bên trong.

Tania cởi bỏ khăn quàng và áo khoác ra, đám đông kinh ngạc vì bộ trang phục của nàng, đến công chúa cũng không thể có được những thứ sang trọng như vậy. Màu xanh của áo, màu xanh của ngọc hòa lẫn với màu xanh của mắt nàng. Mọi người xì xào :

- Nàng công chúa đó là ai vậy ?

Tu-tra-nhi-nốp kiêu hãnh đáp :

- Đó là vợ chưa cưới của tôi.

Tania nghiêm khắc nhìn chàng :

- Điều ấy còn phải xem lại. Tại sao ngài lại lừa dối thiếp. Sao không đợi thiếp ở bậc tam cấp.

Tu-tra-nhi-nốp vội vã xin lỗi và năn nỉ mời nàng vào trong cung điện.

Họ bước vào cung điện. Tania thấy trong đó đã đông nghẹt người, chẳng còn chỗ mà len chân nữa. Nàng hỏi Tu-tra-nhi-nốp :

- Lại một sự lừa dối nữa. Thiếp đã dặn chàng là chỉ mời ít người tới dự lễ cưới của chúng ta trong cung điện đá khổng tước cơ mà ?

Nói xong nàng bước vào trong cung điện bình thản như ở nhà. Các bậc vương tôn công tử cũng vào theo nàng

Không ai có thể rời mắt khỏi Tania, còn nàng đứng dựa vào bức tường lát đá khổng tước chờ đợi. Tu-tra-nhi-nốp vẻ mặt khổ sở nói với nàng là đứng ở đây chờ đón công chúa không tiện một chút nào. Nhưng Tania vẫn bình thản đứng đó, chẳng để ý đến lời cầu khẩn của Tu-tra-nhi-nốp. Công chúa bước vào tiền sảnh, chẳng có ai ở đó để đón tiếp nàng. Công chúa đi tiếp đến cung lát đá khổng tước, thấy Tu-tra-nhi-nốp cùng vợ chưa cưới đứng ở đó cùng với tất cả mọi người làm nàng rất bực mình. Nàng tức giận xăm xăm bước vào phòng. Mọi người cúi chào công chúa, riêng Tania vẫn đứng im một cách bình thản. Công chúa liền thét lên :

- Con bé bướng bỉnh này là vợ của Tu-tra-nhi-nốpb đấy ư ?

Nghe những lời hống hách như thế, Tania không kìm được mình nữa. Nàng cau mày nói với Tu-tra-nhi-nốp :

- Chàng lại còn bày đặt những gì thế này. Thiếp đã bảo chàng hãy chỉ công chúa cho thiếp xem, còn chàng lại để công chúa xúc phạm thiếp. Lừa dối. Tòan những chuyện lừa dối. Tôi không còn muốn nhìn thấy mặt chàng nữa. Xin trả lại chàng những viên ngọc của chàng.

Nói xong, nàng đứng tựa lưng vào bức tường lát đá khổng tước. Trong phút chốc, nàng tan biến mất. Trên tường chỉ còn lại những vệt sáng lấp lánh.
Mọi người sợ hãi chạy toán loạn. Công chúa ngã lăn xuống sàn bất tỉnh. Người hầu nâng nàng dậy, đưa về hoàng cung. Mãi sau mọi người mới hoàn hồn. Có người bảo Tu-tra-nhi-nốp :

- Hãy nhặt những đồ trang sức đó lên. Tòan những thứ quý giá cả đấy !

Tu-tra-nhi-nốp nhặt những viên đá lên, nhưng chàng ta cầm tới viên nào thì viên đó tan biến thành những giọt như những giọt nước mắt. Giọt màu vàng, giọt màu đỏ như máu. Chàng ta chẳng nhặt được một chút gì cả. Cuối cùng, chàng chỉ nhặt được một chiếc khuy màu xanh. Trông nó giống như một chiếc khuy thủy tinh khác. Nhưng khi chàng nhìn vào chiếc khuy thì hình ảnh Tania đáng thương hiện lên, nàng nói :

- Ôi, sao chàng lại nỡ đối xử với thiếp như thế vậy ? Chẳng lẽ chúng ta không xứng đôi vừa lứa hay sao ?

Từ đó Tu-tra-nhi-nốp bị mất trí, nhưng chàng không chịu vứt chiếc khuy đi. Thỉnh thoảng, chàng lại nhìn vào chiếc khuy. Tania lại hiện lên với những lời trách móc nặng nề. Buồn rầu vì đau khổ, chàng ta lâm vào cảnh bần cùng, mang công mắc nợ. Những người thợ cũng chẳng buồn đến làm việc cho chàng nữa.

Vợ của Cát đi cũng chẳng lợi lộc gì. Cô ta nhận được giấy đòi nợ, phải cầm cố toàn bộ số sắt và quặng của khu mỏ.

Từ đó ở nhà máy không ai nghe thấy tin tức gì của Tania nữa.

Tania tuy là con đẻ của Natasia nhưng đã từ lâu nàng đối xử với mẹ lạnh lùng như người dưng. Tuy vậy, Natasia vẫn vô cùng đau khổ vì sự mất tích đáng thương của con gái mình.

Hai người con trai của Natasia đều đã lấy vợ và có con.

Những chàng trai chưa vợ vẫn tới chờ dưới cửa sổ nhà Tania. Họ đợi Tania, hy vọng nàng sẽ xuất hiện trở lại

Sau đó tất nhiên rồi họ cũng lấy vợ và câu chuyện về nàng Tania vẫn thường được kể lại như một huyền thoại

“Ở nhà máy chúng ta từng có một cô gái tuyệt vời như vậy, trên đời này không thể tìm thấy cô gái thứ hai như thế nữa....”

Sau này, có người kể rằng có hai Bà Chủ Núi Đồng chứ không phải chỉ có một như ngày trước. Đã có người nhìn thấy hai cô gái mặc áo xanh màu lông công xuất hiện trên đỉnh núi....

3. Bông hoa đá

Người dịch : Đoàn Ngọc Trinh

Trong các loại đá không phải chỉ có đá hoa cương là loại tốt. Ở vùng chúng tôi nhiều hơn cả là loại đá khổng tước. Đó là loại đá quý nhất. Những sản phẩm làm từ đá khổng tước thật tuyệt diệu.

Ông già Prô-cô-pích là người thợ chạm khắc đá lành nghề nhất ở vùng chúng tôi. Đến chủ mỏ cũng phải căn dặn đốc công cho người đến nhờ ông Prô-cô-pích truyền nghề cho.

- Hãy nhờ ông ấy dạy cho tất cả những bí quyết của nghề chạm khắc đá quý.

Nhưng không biết vì giấu nghề hay vì một lý do nào đó mà công việc dạy nghề của ông rất tồi. Những chàng trai học nghề thường bị bươu đầu sứt trán. Prô-cô-pích bảo người đốc công :

- Cậu này không tinh mắt khéo tay nên không học được nghề làm đá.

Người đốc công xử nhũn với ông nói :

- Thôi, để tôi tìm đứa học trò khác nhờ ông kèm cặp vậy

Bọn trẻ đều sợ hãi mỗi khi nghe thấy phải đến học nghề ở nhà ông Prô-cô-pích. Cha mẹ của chúng cũng không muốn cho con bị đày ải, khổ sở ở chỗ người thợ già khó tính. Họ nghe nói bụi đá khổng tước rất độc, vì vậy cố tìm cách từ chối không cho con đi học nghề chạm đá

Tuy vậy, người đốc công vẫn nhớ tới lệnh của ngài chủ mỏ - vẫn tiếp tục gửi học trò cho ông Prô-cô-pích. Nhưng ông lão lần lượt hành hạ những đứa trẻ rồi trả lại cho người đốc công :

- Những cậu này cũng không đủ khả năng học nghề.

Người đốc công bực mình :

- Vậy đến bao giờ mới đủ khả năng ? Người này không được, người kia không được. Hãy cứ dạy cho nó đi !

Ông Prô-cô-pích trả lời :

- Tôi sẵn sàng bỏ mười năm để dạy nghề cho anh ta, nhưng ông chẳng hy vọng anh ta trở thành một tay thợ lành nghề đâu.

- Vậy thì ông cần một người như thế nào ?

- Tôi chẳng cần gì cả, mà ông cũng chẳng nên buồn vì chuyện đó

Cứ như vậy, người đốc công và Prô-cô-pích đã thử dạy cho nhiều chàng trai, nhưng chỉ dẫn đến kết quả là các chàng trai bươu đầu sứt trán mà thôi. Những người đó đã cố tình làm hỏng để ông Prô-cô-pích đuổi họ đi. Cho tới khi cậu bé mồ côi Đa-ni-lô tới thì việc tìm học trò của ông Prô-cô-pích mới kết thúc.

Đa-ni-lô là một cậu bé mồ côi mười hai tuổi, chân tay khẳng khiu, tóc xoăn, mắt màu xanh lơ, khuôn mặt trông sáng sủa thông minh. Một người đàn bà Ca-dắc đã dẫn cậu bé tới quán rượu xin làm chân hầu bàn. Người ta sai cậu bưng hộp thuốc lá ra cho khách, đưa khăn cho khách. Công việc chỉ có vậy nhưng cậu bé này không có khả năng trong công việc chạy bàn. Các cậu thanh niên khác còn nhanh nhẹn lượn từ chỗ này sang chỗ khác. Còn Đa-ni-lô thì lánh vào một góc, mơ màng ngắm một bức tranh nào đó, khi thì ngắm nhìn một đồ trang sức, khi thì đứng ngẩn ngơ, người ta gọi Đa-ni-lô nhưng cậu còn mải nghĩ đẩu đâu nên chẳng nghe thấy gì, rồi người ta kéo cậu vào, mắng cho một trận.

- Cái đồ ngớ ngẩn. Làm gì mà mong nó trở thành người hầu bàn giỏi cho được

Người ta cho cậu bé vào làm việc trong nhà máy, chưa được một tuần thì lại đuổi ra. Người đốc công lại sắp xếp cho Đa-ni-lô đi chăn gia súc. Ở đây cậu cũng chẳng khá hơn. Mặc dù cậu thiếu niên tỏ ra rất cố gắng, nhưng công việc cũng chẳng trót lọt. Lúc nào cậu cũng mải nghĩ vẩn vơ, mắt nhìn đồng cỏ mà bò chạy đâu chẳng biết. Người mục đồng già ôn tồn khuyên bảo vì thương cậu bé mồ côi, nhưng sau đó nói mãi mà cậu không thay đổi tính nết, cụ bực mình, mắng :

- Cháu là thứ người gì vậy hả Đa-ni-lô. Cháu tự làm mình hư đi thôi. Cháu lại dồn gánh nặng lên vai người già cả hay sao.Cháu cứ nghĩ đi đâu chẳng thèm để tâm đến công việc của mình cả.

- Cháu cũng chẳng biết sao nữa. Cháu nhìn con sâu bò trên chiếc lá. Đúng là con chuồn chuồn mà ở dưới cái cánh lại ló ra cái gì vàng vàng chiếc lá thì như rộng ra. Đường răng cưa xung quanh chiếc lá cũng như rộng ra, cong lên. Trời tối hơn, chiếc lá lúc nãy còn xanh bây giờ lại biến thành đỏ, con sâu lại bò đi đâu mất.

- Nào thật là đồ ngốc, Đa-ni-lô ạ. Việc của cháu có phải đi ngắm nghía con sâu đâu. Việc của cháu là đi chăn bò. Hãy vất bỏ những cái trò ngớ ngẩn ấy đi, không ông sẽ mách ngài đốc công.

Một lần, khi ông lão đi đâu đó, Đa-ni-lô lấy sáo ra thổi. Tiếng sáo nghe thật du dương. Buổi chiều, tới lúc dồn bò vào chuồng, các cô gái bảo Đa-ni-lô :

- Hãy thổi một bài nào đi, Đa-ni-lô.

Chú bé bắt đầu thổi những bài hát lạ, nghe như tiếng suối reo, chim hót. Các cô gái say sưa lắng nghe Đa-ni-lô thổi sáo. Mọi người quây quần xung quanh Đa-ni-lô, người khâu quần, người chữa lại chiếc áo cũ. Ông lão chăn bò cũng bị lôi cuốn bởi tiếng sáo của Đa-ni-lô. Vì tiếng sáo, mọi người quên luôn cả đàn bò. Cũng vì vậy mà bất hạnh đã ập xuống đầu Đa-ni-lô.

Cậu bé mải mê thổi sáo, còn ông lão chăn bò thiu thiu ngủ. Bò của họ chạy tứ tán khắp ngả. Khi họ dồn bò về chuồng thì phát hiện mất khá nhiều. Họ đổ đi tìm chúng, lặn lội tới tận E-nhi-nôi xa tít tắp. Họ lần theo vết sói, chỉ còn sót lại một con bò. Mọi người trong nhà máy nghe tin mất bò cũng tỏa đi khắp rừng tìm nhưng chẳng thấy con nào.

Đám mục đồng biết rõ sự trừng phạt như thế nào đang chờ đợi họ. Để quên nỗi lo sợ, họ đem rượu ra uống. Trong chuồng bò của viên đốc công chỉ còn có một con. Họ chẳng mong gì được hắn tha tội.

Quả nhiên viên đốc công nổi giận. Đầu tiên hắn lôi ông lão chăn bò ra đánh một trận, sau đó tới lượt Đa-ni-lô. Chú bé gầy khẳng khiu trông thật đáng thương, ấy thế mà tên đao phủ còn đơm đặt them cho chú :

- Lần này phải đánh cho bật những ý nghĩ vớ vẩn ra khỏi đầu mày!

Hắn thẳng tay quất Đa-ni-lô một trận thừa sống thiếu chết. Nhưng Đa-ni-lô vẫn im lặng. Hắn đánh trận đòn thứ hai, chú vẫn im lặng. Đánh trận thứ ba cũng vậy. Chú bé gan góc chịu đòn. Tên đốc công vừa thẳng tay hành hạ chú bé vừa thét lên :

- Im lặng này ! Tao đánh cho mày bật ra lời van xin thì mới thôi!

Đa-ni-lô đau đớn quằn quại dưới trận đòn độc ác. Nhiều lúc ngất đi, nhưng chú vẫn không thốt ra một tiếng kêu nào.

Viên chủ mỏ có mặt ở đấy phải ngạc nhiên nói :

- Thật là sự chịu đựng phi thường. Nếu nó sống sót thì sau đợt này nên tìm cho nó một công việc gì đó thích hợp hơn.

Đa-ni-lô nằm bất tỉnh. Bà Vi-khơ-ri-kha đưa chú về nhà. Bà là thầy lang giỏi nhất của vùng chúng tôi. Bà biết rất rõ các cây thuốc trong rừng : loại nào chữa đau răng, loại nào chữa đau bụng, loại nào chữa nhức xương… Bà biết rõ thời vụ của từng loại cỏ chữa bệnh và trữ chúng ở trong nhà.

Thật may mắn cho Đa-ni-lô đã được bà Vi-khơ-ri-kha chữa bệnh.

Đa-ni-lô sống rất dễ chịu ở nhà bà. Bà lão dịu dàng chăm sóc chú bé đáng thương. Khắp nhà bà đầy những cỏ, rễ cây và hoa phơi khô treo khắp mọi nơi. Đa-ni-lô tò mò nhìn những loại hoa cỏ đó :

- Cỏ này là cỏ gì hả bà ? Nó mọc ở đâu ? Còn hoa này là hoa gì ?

Bà lão kể cho chú nghe về đời sống và công dụng của các loại cây thuốc đó.

Một lần Đa-ni-lô hỏi bà :

- Bà ơi, bà có biết hết tất cả các loại hoa ở trong rừng không ?

- Bà biết đủ hết cháu ạ.

Bà lão trả lời :

- Dường như bà đã biết hết các loại hoa rồi, chẳng còn tìm thêm được hoa gì mới nữa.

- Chẳng lẽ không thể tìm ra loại hoa gì mới nữa à ?

- Có lẽ vẫn còn một số loại hoa mà bà chưa có. Cháu có nghe nói về một loại cây dương xỉ không ? Hoa của nó nở vào ngày lễ thánh Ivan. Còn loại hoa tầm ma nữa. Chúng mọc ở nghĩa địa. Loại hoa đó để dành cho những người xấu. Cỏ nổ nở ra những bong hoa lửa cháy. Đó là những bông hoa ăn trộm. Nếu cháu nhìn thấy chúng – vậy là cháu đã phát hiện được tất cả các loại hoa. Còn loại hoa cá nữa. Những bông hoa này mọc ở trên núi đá khổng tước. Vào ngày lễ Rắn, chúng nở rộ. Thật là bất hạnh cho người nào nhìn thấy chúng.

- Tại sao lại bất hạnh hả bà ?

- Tại sao thì bà không biết, cháu ạ. Bà chỉ nghe kể lại như thế.

Lẽ ra Đa-ni-lô còn có thể ở nhà bà Vi-khơ-ri-kha thêm ít lâu nữa nếu như tên hầu cận của viên đốc công không nhìn thấy chú bé đã nhúc nhích đi lại được. Hắn đến mách cho tên đốc công biết điều đó. Viên đốc công cho gọi Đa-ni-lô tới và bảo chú :

- Bây giờ mày hãy tới chỗ lão Prô-cô-pích mà học lấy nghề làm đá, đó chính là việc của mày.

Đa-ni-lô lảo đảo đi tới nhà ông thợ đá

Ông Prô-cô-pích nhìn thấy cậu bé liền nói :

- Chưa đủ sức đâu. Sau trận đòn thập tử nhất sinh đó, chú không đủ sức khỏe để học nghề thợ đá đâu.

Ông Prô-cô-pích bước tới gần tên đốc công nói :

- Tôi không thể dạy cho một người ốm yếu như thế này. Sao ông không đánh nó thêm đi. – Ông thợ đá nói câu đó bằng giọng mỉa mai rồi bỏ đi

Viên đốc công chặn ông lão lại, bảo :

- Ông đi đâu ? Nghe tôi nói đã nào. Không có bàn tán lôi thôi gì cả. Ông phải dạy nghề cho thằng bé này. Nó có sức chịu đựng phi thường. Đừng có nhìn vẻ bề ngoài ốm yếu của nó.

- Các ông tử tế như thế đấy! Thôi được, tôi sẽ dạy nghề cho nó, nhưng không phải để các ông lại lôi nó đi.

- Sẽ chẳng có ai lôi nó đi. Thằng bé này là kẻ mồ côi, không người thân thuộc, muốn làm gì nó thì làm.

Ông Prô-cô-pích đưa Đa-ni-lô về nhà. Đa-ni-lô đứng cạnh chiếc máy, chăm chú nhìn tấm đá khổng tước. Ông Prô-cô-pích đang định đẽo bỏ những rìa đá. Ông nhìn Đa-ni-lô tò mò, không biết thằng bé mới tới này nhìn thấy cái gì mà chăm chú như thế. Ông liền hỏi

- Này, cháu nhìn cái gì đấy ? Ai đã trao việc cho cháu mà cháu mon men tới đó. ?

Đa-ni-lô trả lời :

- Theo con mắt của cháu thì phải từ phía này cắt bỏ những mép đá. Ông hãy nhìn xem. Ở đây khắc những đường hoa văn sẽ đẹp hơn

Tất nhiên ông Prô-cô-pích cáu kỉnh hét lên :

- Này, nhóc, mày nghĩ mày là ai vậy ? Là thợ cả hả. Tay nghề không có mà dám bàn với luận. Mày thì biết được cái gì.

- Cháu biết người ta định làm chiếc trap.

- Ai làm ? Mày làm chắc ? Đồ hỉ mũi chưa sạch. Coi chừng tao kể lại cho viên đốc công nghe những việc vớ vẩn đó thì không hy vọng gì sống sót đâu.

Ông lão thét lác ồn ã như vậy, nhưng không hề chạm một ngón tay tới Đa-ni-lô, chỉ cần nhìn qua thì ông cũng phát hiện ra chú bé nói có lý. Chốc lát, ông lão nguôi cơn giận, nhẹ nhàng bảo chú bé :

- Thế đấy! Cháu đúng là sinh ra để làm thợ khắc đá. Nào, hãy thử nói xem, theo ý cháu thì phải làm như thế nào ?

Đa-ni-lô thành thạo nói :

- Nét chạm này nên như thế này… Mài nhẵn mép đá, đặt một dây ở trên.

Ông Prô-cô-pích khen ngợi :

- Cháu biết khá nhiều về nghề đá đấy. Sẽ chẳng phí công vô ích đâu. – Ông lão nhủ thầm : “ Thằng bé nói đúng đấy. Chắc chắn nó sẽ trở thành một thợ đá lành nghề. Chỉ có điều bây giờ biết dạy nó như thế nào đây ? Trải qua trận đòn vừa qua lẽ ra nó đã chết thẳng cẳng rồi ”

Ông lão nghĩ như vậy và hỏi Đa-ni-lô :

- Cháu là con cái nhà ai hở nhà thông thái ?

Đa-ni-lô kể cho ông lão nghe về số phận hẩm hiu của mình. Chú là một đứa trẻ mồ côi. Chú chỉ còn nhớ được lờ mờ một vài nét về mẹ, còn cha chú là ai thì chú hoàn toàn không biết. Bởi vậy người ta thường gọi chú là Đa-ni-lô mồ côi. Chú hoàn toàn không biết đến tình cha con. Chú kể tới những ngày chú lưu lạc tới nhà máy, làm việc ở nhà ăn, rồi bị người ta đuổi, rồi sau đó đi chăn bò thì lại bị đòn.

Ông lão Prô-cô-pích thương xót nói :

- Thôi đừng buồn nữa. May cho cháu đã gặp ta, ta sẽ truyền nghề cho cháu. Ở vùng ta, nghề thủ công làm đá được trọng dụng lắm.

Sau đó ông lão lại bực tức cằn nhằn :

- Đủ rồi, đủ rồi ! Nói bằng miệng chứ không phải bằng tay. Thế là chiều nay ta chẳng làm được gì. Học trò cũng vậy. Để sáng mai xem cháu học hành thế nào. Còn bây giờ hãy ngồi xuống ăn đi rồi đi ngủ.

Ông lão sống một mình. Vợ ông đã mất từ lâu. Hàng ngày có bà Mi-rô-pha-nốp-na sang dọn dẹp, nấu nướng giúp ông. Nhiều khi ông lại tự làm lấy những công việc nội trợ.

Ăn xong ông lão bảo Đa-ni-lô :

- Cháu nằm xuống chiếc ghế này ngủ đi

Đa-ni-lô đặt mình xuống, mặc dù trời đã sang thu, căn nhà khá lạnh, nhưng chú ngủ liền. Còn ông lão Prô-cô-pích thì vẫn không ngủ được. Ông vẫn nghĩ mãi câu chuyện về những đường hoa văn lúc chiều. Trằn trọc mãi không ngủ được, ông trở dậy cầm búa, thắp nến lên, ngồi đẽo theo sự góp ý của Đa-ni-lô. Quả thật dần dần đã xuất hiện những đường hoa văn tuyệt xảo.

- Ôi, chú mày như vậy mà không có người dạy dỗ. Kỳ lạ thật. Không ở trong nghề mà lại có thể chỉ bảo cho người thợ già. Đúng là chú có con mắt tinh tường, biết nhìn ra vẻ đẹp ẩn giấu trong đá.

Ông lão rón rén đi vào trong buồng, lôi ra chiếc áo long cừu đắp cho Đa-ni-lô :

- Hãy ngủ ngon, con nhé !

Ông lão không ngủ, ngồi trên chiếc thùng gỗ trầm ngâm. Ông không có con, Đa-ni-lô đã sưởi ấm trái tim ông. Ông lặng lẽ nhìn chú bé ngủ. Đa-ni-lô ngủ say sưa không hay biết gì. Ông lão lo lắng tìm cách chăm sóc chú bé để chú nhanh chóng bình phục. Ông lão nghĩ thầm : Với sức khỏe của nó như vậy, làm sao có thể học nghề thủ công nặng nhọc này. Hãy để nó nghỉ ngơi lấy lại sức đã. Sau đó hãy dạy nghề cho nó.

Sáng hôm sau, ông lão bảo Đa-ni-lô :

- Bây giờ cháu hãy giúp ông làm mấy việc vặt đã. Ông có trồng mấy luống hoa kim ngân, cháu hãy chăm sóc nó. Cháu hiểu không. Đừng có đi chơi xa quá. Cháu hãy mang bánh mì, bánh nướng tới chỗ bà Mi-rô-pha-nốp-na, nói với bà cho bình sữa rồi mang tất cả những thứ đó vào rừng cho ông.

Hôm khác ông lão lại bảo Đa-ni-lô :

- Hãy đi câu cá về đi ông, để ăn bữa chiều

Đến khi Đa-ni-lô mang cá về thì ông lão bảo không đủ, cần phải câu thêm nữa.

Cứ như vậy hàng ngày ông lão tòan giao cho Đa-ni-lô làm những công việc dễ dàng, vừa chưa vừa làm cũng xong như xúc tuyết, mang củi, ngồi đằng trước xe ngựa hoặc thủng thẳng đi bộ phía sau rồi về ăn no ngủ kĩ. Ông lão còn mua mũ ấm, áo khoác, quần dài… cho chú bé. Ông chăm sóc Đa-ni-lô như con trai của mình. Sống sung sướng ở nhà ông Prô-cô-pích, Đa-ni-lô bắt đầu bình phục và quấn quýt ông lão. Lần đầu tiên trong đời có người quan tâm thương yêu, chăm sóc đến em như vậy. Mùa đông đã tới, Đa-ni-lô càng được tự do. Em chạy chơi khắp rừng, hồ ao sông suối nhưng vẫn luôn để ý quan sát nghề chạm đá. Đa-ni-lô thường hỏi ông Prô-cô-pích về đủ mọi chuyện. Ông lão giải thích cặn kẽ và bày cho Đa-ni-lô tập làm theo mình. Cũng có lúc Đa-ni-lô tự làm, ông lão đứng cạnh xem, khi cần thì hướng dẫn cho chú làm đẹp hơn

Có một lần, viên đốc công thấy Đa-ni-lô đứng chơi cạnh bờ ao. Hắn hỏi người hầu của mình :

- Nó là con cái nhà ai đấy ? Ngày nào cũng thấy nó ra bờ ao chơi, chẳng còn bé bỏng gì nữa mà rong chơi suốt ngày. Bố mẹ nó có vẻ chiều con quá.

Khi được người hầu cho biết đó chính là thằng bé chăn bò đã bị đánh thừa sống thiếu chết dạo trước thì viên đốc công không tin :

- Hãy gọi nó tới đây để ta tự hỏi cho biết nó là con cái nhà ai !

Người ta dẫn Đa-ni-lô lại. Viên đốc công hỏi :

- Mày là con cái nhà ai ?

Đa-ni-lô trả lời :

- Cháu là học trò của ông lão thợ đá

Viên đốc công liền beo tai chú :

- Mày học hành như vậy đấy phải không ?

Rồi hắn xách tai Đa-ni-lô tới gặp ông lão Prô-cô-pích. Ông lão nhìn thấy lão đốc công lôi Đa-ni-lô tới thì hiểu ngay đã có chuyện không hay xảy ra với cậu bé. Ông lão nói :

- Tôi khó ở, thèm ăn cá nên sai cháu nó đi câu ít cá về nấu cháo ăn.

Nhưng viên đốc công không tin. Hắn thấy Đa-ni-lô đã thay đổi hoàn tòan : béo ra, ăn mặc đàng hoàng, áo sơ mi có mũ ấm lại đi giày nữa. Hắn kiểm tra Đa-ni-lô :

- Nào, hãy cho ta xe mày đã học được những gì rồi.

Đa-ni-lô khoác chiếc tạp dề vào, lại bên máy, bắt tay vào làm, sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi của viên đốc công : Làm thế nào để bào nhẵn đá, cựa đá như thế nào, tiện đá ra sao, ghép đá bằng cách nào, tạo hình như thế nào làm sao để khảm đồng trên đá…. Tóm lại Đa-ni-lô đã trả lời đúng hết tất cả các câu hỏi của viên đốc công

Viên đốc công quay lại hỏi ông lão :

- Thế nào ? Chàng thợ trẻ này có lẽ đã làm gì vừa lòng ông.

- Tôi không ân hận vì đã truyền cho nó.

- Ân với chả hận. Tôi cho nó tới ông để học nghề mà ông thả nó cho đi chơi suốt ngày ở bờ ao. Hãy coi chừng đấy, ông mà còn để nó lêu lổng như vậy thì không yên với tôi đâu.

Lão đốc công dọa nạt hai thầy trò một hồi rồi bỏ đi. Ông Prô-cô-pích ngạc nhiên hỏi :

- Sao ban nãy cháu trả lời thành thạo thế ? Cháu biết những điều đó từ bao giờ. Ông đã dạy được gì cho cháu đâu ?

- Ông có dạy mà. Mỗi khi ông nói chuyện và giảng giải, cháu đều để ý quan sát và ghi nhớ ạ.

Ông lão mừng rơi nước mắt :

- Ôi con trai yêu quý của ta. Đa-ni-lô, ta còn biết dạy con cái gì nữa. Con đã tự phát hiện ra tất cả rồi.

Từ đó Đa-ni-lô không còn được chạy chơi tự do nữa. Ngay hôm sau, viên đốc công đã giao một lô việc cho Đa-ni-lô tập làm. Đầu tiên là những đồ trang sức cho phụ nữ như vòng đá đeo tay, nhẫn, sau đó là những vật đòi hỏi trình độ phức tạp hơn như giá cắm nến với những đường hoa văn khác nhau, rồi cả những bong hoa, những chiếc tráp bằng đá khổng tước nữa. Đích thân viên đốc công ngồi giám sát. Dần dần Đa-ni-lô trở nên lành nghề.

Cho tới khi Đa-ni-lô tiện được chiếc vòng tay từ nguyên khối đá cứng thì viên đốc công phải công nhận Đa-ni-lô là thợ đá lành nghề. Hắn viết thư cho ông chủ nhỏ :

" Ở chỗ chúng tôi mới có một thợ đá trẻ, đó là Đa-ni-lô mồ côi. Anh ta làm việc rất tốt, chỉ có điều còn quá trẻ nên chưa có tiếng tăm. Chúng tôi định thử giao cho anh ta những công việc giống như của Prô-cô-pích . Nếu anh ta đảm đương được, ta sẽ buộc lão Prô-cô-pích nghỉ việc. Lão ta già quá rồi"

Có một lần, viên đốc công giao cho Đa-ni-lô một việc bắt phải làm xong trong năm ngày. Tuy biết Đa-ni-lô rất thành thạo công việc, nhưng ông lão Prô-cô-pích vẫn đến bên viên đốc công, nói :

- Không ai có thể làm xong việc dó trong năm ngày được. Ít nhất phải mất nửa tháng mới có thể làm xong. Dù sao nó cũng chỉ là đứa trẻ đang học việc. Vội vàng chỉ tổ làm hỏng đá mà thôi.

Viên đốc công tranh cãi một hồi với ông Prô-cô-pích rồi cũng phải đồng ý gia hạn. Đa-ni-lô làm việc không ngơi tay. Ông lão muốn cho Đa-ni-lô chóng hoàn thành công việc đã giúp chàng tiện đá, nhưng Đa-ni-lô không chịu. Chàng nói :

- Ôi, ông làm gì thế kia. Hãy trông râu ông dính đầy bụi đá, biến thành màu xanh rồi kìa. Hại cho sức khỏe của ông lắm. Ông cứ để mặc cháu. Làm hộ cháu làm gì.

Đa-ni-lô đã trở thành một chàng trai cao lớn, tóc xoắn, khéo tay và vui tính. Chàng đã làm cho khối cô gái phải để mắt đến chàng. Ông lão đã nhiều lần nói chuyện kén vợ cho chàng, nhưng lần nào chàng cũng gạt đi.

- Họ chẳng chạy đi đâu mất mà phải vội. Chờ bao giờ cháu trở thành thợ cả hẵng.

Lão chủ mỏ ra lệnh cho viên đốc công :

- Hãy sai tên học trò của lão Prô-cô-pích làm cho ta một chiếc chén có chân. Ta muốn đích thân xem xét trình độ của hắn. Ông hãy đích thân kiểm tra không cho lão Prô-cô-pích giúp đỡ hắn. Nếu ông không đích thân coi sóc việc này, có chuyện gì man trá thì ông hãy liệu hồn.

Viên đốc công liền cho gọi Đa-ni-lô tới và nói :

- Có việc cho anh rồi đây. Anh hãy làm cho ông chủ một chiếc chén có chân. Đá ta sẽ cung cấp cần bao nhiêu thì có bấy nhiêu.

Ông lão Prô-cô-pích nghe tin đó buồn rầu nghĩ :

"Bọn họ lại giở trò gì đây. " Ông lão lại gần viên đốc công định nói chuyện với hắn. Nhưng hắn chỉ nói : "Không phải việc của ông"

Đa-ni-lô đi tới bàn máy, ông lão dặn với theo :

- Cháu đừng có vội vàng mà hỏng việc. Hãy cẩn thận kẻo rước vạ vào thân.

Đầu tiên Đa-ni-lô cắt đá. Chàng thử và ước tính nhiều lần. Trong thời gian chàng làm việc, viên đốc công ngồi giám sát chàng từ sáng tới tối. Vì buồn chán, chàng phung phí sức lực, cố gắng hết sức làm xong chiếc chén. Cuối cùng, chàng đã làm xong chiếc chén. Viên đốc công xem xét kỹ lưỡng, hài lòng nói :

- Hãy làm thêm cho ta một chiếc nữa giống như vậy.

Đa-ni-lô làm thêm một chiếc, rồi lại thêm một chiếc nữa. Khi chàng làm xong chiếc thứ ba, viên đốc công mới nói :

- Bây giờ thì mày không trốn đi đâu được nữa. Tao sẽ bắt mày rời khỏi nhà lão Prô-cô-pích. Trong thư viết cho tao, ông chủ đã ấn định thời gian mày phải làm xong một chiếc, nhưng thực tế thì mày đã làm xong ba chiếc. Tao biết khả năng của mày. Mày đừng hòng lừa dối được tao. Tao sẽ cho lão già biết tay vì đã buông lỏng mày. Ông chủ sẽ thải lão, thuê người khác.

Viên đốc công viết thư và gửi ba chiếc chén cho lão chủ mỏ. Nhưng không biết vì lý do gì mà lão không trả lời.

Cuối cùng người ta cũng thả cho Đa-ni-lô về nhà, chứ không bắt hai ông cháu xa nhau nữa - bởi vì họ nghĩ có thể hai người thông minh hơn một người, hai người sẽ sớm phát minh ra cái gì mới hơn chăng.

Bỗng viên đốc công nhận được bức vẽ và thư của lão chủ mỏ. Bức vẽ vẽ một chiếc chén có chân với những đường hoa văn cầu kỳ, đế chén hình chiếc lá. Trong thư, viên chủ mỏ viết :

"Hãy làm theo đúng mẫu này, thời hạn trong năm năm phải xong"

Viên đốc công lại cho gọi Đa-ni-lô đến, đưa cho anh hình vẽ và nói lại lời lão chủ : cho thả Đa-ni-lô về với ông Prô-cô-pích

Hai ông cháu vui sướng, hăng hái bắt tay vào việc. Những họa tiết của chiếc chén này rất phức tạp, nhưng Đa-ni-lô mắt tinh, tay khéo thừa sức hoàn thành chiếc chén. Tuy vậy chàng không thấy thỏai mái vì làm mất nhiều công sức mà lại chẳng đẹp. Chàng nói với ông Prô-cô-pích điều đó, nhưng ông lão chỉ ngạc nhiên nói :

- Cháu băn khoăn về việc đó làm gì. Ông đã làm ra biết bao nhiêu chiếc chén như thế, vậy mà bây giơ chúng đi đâu, ông cũng chẳng biết.

Đa-ni-lô thử nói điều băn khoăn của chàng với viên đốc công, y đùng đùng nổi giận, vung tay giậm chân nói :

- Mày có điên không đấy. Ông chủ đã phải tốn bao nhiêu tiền bạc mới thuê được người họa sĩ giỏi nhất kinh đô vẽ kiểu chiếc chén này đấy, thế mà một thằng nhóc học việc lại đòi sửa bản vẽ.

Nhưng dường như sực nhớ tới mệnh lệnh của lão chủ : cứ để mặc hai thầy trò làm việc với nhau, biết đâu họ lại chẳng nghĩ ra điều gì hay ho, hắn bèn bảo Đa-ni-lô :

- Thôi, mày hãy theo bản vẽ này mà làm cho ông chủ một chiếc chén, sau đó thì mày tha hồ mà lấy đá ở đây tạc những chiếc chén theo ý mày. Chúng tao chẳng thiếu gì đá, có khá đủ để cho mày dùng đấy, muốn lấy bao nhiêu thì tùy thích.

Từ đấy, Đa-ni-lô suốt ngày vùi đầu vào công việc tới quên ăn quên ngủ. Những người khôn ngoan trong xóm thấy vậy đâm khó chịu, buông lời gièm pha chàng, nhưng dồn hết tâm trí vào công việc mà mình yêu thích nên chàng đâu có để ý tới những lời của họ. Đêm đêm, vì trăn trở với các kiểu chén đĩa đủ loại nhảy nhót trong đầu nên Đa-ni-lô thao thức suốt đêm. không sao ngủ được. Đa-ni-lô ngồi trước bản vẽ nhưng tâm hồn chàng lại gửi vào chiếc chén của chàng. Vì quá hao tổn tâm trí nên chàng trở nên ủ rũ như tàu lá héo, thấy vậy ông lão Prô-cô-pích khuyên chàng :

- Cháu có ốm không đấy. Thôi dẹp quách cái chén đi.Tốt hơn hết, cháu hãy chạy đi đâu đó cho đầu óc thanh thản một chút, chứ ngồi ở nhà suốt ngày sẽ sinh mụ người ra đấy.

- Vâng - Đa-ni-lô thở dài - có lẽ đành phải tạm gác công việc đang làm dở lại vậy, cháu vào trong rừng một lát may ra lại có thể tìm thấy cái mình tìm.

Ngày nào Đa-ni-lô cũng dạo chơi trong rừng. Đang mùa hái quả, quả cây rừng chin đỏ mọng treo lủng lỉu trên cành.

Đa-ni-lô tha thẩn khắp rừng chàng sục sạo từng bụi cây ngọn cỏ như tìm kiếm vật gì. Dân làng vào rừng hái quả thấy lạ bèn hỏi chàng :

Chàng mỉm cười trả lời bâng quơ

- Nào có mất gì đâu, nhưng chưa tìm thấy cái mình cần. Dân làng xì xào : "Không biết cái thằng này có đâm dở người không nhỉ "

Chàng tha về nhà đủ loại hoa quả, lá cây, trong đó nhiều nhất là hoa anh đào dại, hoa cà độc dược. Cứ về tới nhà là chàng lại sà ngay vào đống đá đẽo đẽo gọt gọt cho tới sáng. Rạng sáng chàng lại trở vào rừng. Vì thiếu ngủ nên chàng trở nên thiếu sáng suốt, hoa mắt run tay. Ông Prô-cô-pích rất lo lắng cho sức khỏe của chàng, nhưng Đa-ni-lô lại chẳng lo gì cho bản thân mình mà còn nói :

- Chừng nào cháu chưa tạc xon chiếc chén vừa ý, cháu vẫn chưa thể ăn ngon ngủ yên được. Cháu phải làm kỳ được chiếc chén thật đẹp để mọi người thưởng thức vẻ đẹp của đá

Ông Prô-cô-pích băn khoăn :

- Nhưng cháu phải khổ sở đến như vậy chỉ vì một chiếc chén của lão chủ để làm gì ? Chiếc chén đẹp hay xấu thì có ích gì cho ông cháu ta đâu ? Sao cháu không làm ngay chiếc chén theo yêu cầu của ông chủ ? Việc của họ là nghĩ ra các kiểu chén và đường hoa văn trang trí, còn chúng ta thì chỉ việc làm theo đơn đặt hàng của họ.

Nhưng Đa-ni-lô vẫn khăng khăng :

- Không phải cháu cố gắng để phục vụ cho lão chủ đâu. Chỉ vì cháu không làm sao vất bỏ được những ý nghĩ về chiếc chén này, suốt ngày hình ảnh của đá cứ lởn vởn trong đầu cháu. Ông nhìn xem : Đá của quê ta đẹp biết bao, vậy mà chúng ta đã làm hỏng chúng. Chúng ta ra sức gọt giũa khắc chạm, mà kết quả sản phẩm của chúng ta chẳng ra làm sao cả. Bởi vậy cháu muốn làm sao cho mọi người thấy được vẻ đẹp và sự quyến rũ của đá.

Đa-ni-lô lại không nản chí ngồi đẽo gọt chiếc chén theo bản vẽ. Chàng vừa làm vừa nói đùa :

- Mảnh đá này có lỗ thủng, chắc là dễ khắc đường viền

Nhưng bỗng nhiên chàng lại bỏ cuộc .

Ông Prô-cô-pích khuyên cháu :

- Hay là cháu thử khắc theo hình bông cà độc dược ?

Nhưng Đa-ni-lô lại không muốn nghe lời ông. Vài ba hôm sau chàng nói với ông :

- Trước tiên cháu phải cố làm xong chiếc chén theo ý ông chủ, nhưng đến lúc ấy ông đừng cố ma ngăn cản cháu đấy. Dù sao chăng nữa thì cháu cũng không vứt được những ý nghĩ đó ra khỏi đầu.

Ông Prô-cô-pích mừng rỡ trả lời :

- Tất nhiên rồi, cháu cứ làm cho xong việc của ông chủ giao đi, để ông ấy khỏi rầy la ông cháu ta, xong rồi cháu muốn làm gì thì làm, ông sẽ không ngăn cản cháu đâu. - Tuy nói vậy nhưng ông Prô-cô-pích lại đã nghĩ : đã đến lúc phải lấy vợ cho nó rồi. Lúc đó nó sẽ quên đi ý nghĩ gàn dở hiện giờ mà để tâm vào lo cho vợ con nó.

Đa-ni-lô rất bận rộn trong suốt một năm vẫn chưa hoàn thành chiếc chén, và tưởng như chàng đã quên mất chiếc chén lý tưởng của chàng rồi

Ông già Prô-cô-pích bắt đầu thấy sốt ruột, nhắc chàng lấy vợ :

- Cháu thấy cô Kachia làng ta thế nào ? Ông thấy nó là một cô gái vừa đẹp lại vừa ngoan đấy chứ. Tại sao cháu không hỏi cưới nó hả thằng ngốc ?

Ông già nói vậy vì đã từ lâu ông nhận thấy Đa-ni-lô có cảm tình với Kachia và xem chừng cô gái cũng chẳng thờ ơ với Đa-ni-lô

Nhưng Đa-ni-lô lắc đầu :

- Cháu còn phải làm xong chiếc chén này đã, nó làm cháu phát ngấy lên rồi. Ông yên tâm, dầu sao thì cháu cũng thuyết phục được Kachia rồi, cô ấy hứa sẽ đợi cháu.

Cuối cùng thì Đa-ni-lô cũng phải làm xong chiếc chén. Tất nhiên họ không dại gì mà cho viên đốc công biết công việc hắn giao đã hoàn thành. Kachia và bố mẹ nàng cùng với hai người thợ đến nhà chàng xem chiếc chén - chàng vừa làm xong. Kachia ngạc nhiên nhìn chiếc chén :

- Chàng khắc giỏi quá. Đường hoa văn phức tạp như vậy mà chàng chạm chúng không bị mẻ chỗ nào cả.

Những người thợ khác cũng khen ngợi :

- Cháu đã làm rất cẩn thận. Đường chạm sắc sảo lắm. Không người thợ nào trong vùng có thể làm tốt hơn.

Đa-ni-lô lắng nghe những lời bình phẩm rồi nói :

- Kể ra thì các đường chạm trổ cũng tinh vi, nhưng chưa lột tả được vẻ đẹp của đá. Khi ta ngắm nhìn trái tim ta sẽ rung động trước vẻ đẹp của nó. Còn chiếc chén này thì có thể làm cho trái tim của ai rung động được. ? Người ta tìm thấy gì ở nó ? Theo như cái nhìn của Kachia thì đây chỉ là do sự khéo tay của người thợ đá mà nó không bị sứt mẻ gì mà thôi.

- Ồ, sao cháu khó tính thế, cháu còn đòi hỏi gì hơn ở một đồ vật bằng đá nhỉ ?

- Mà sao cháu lại bỗng nhiên đi so sánh một vật bằng đá với vẻ đẹp của một bông hoa ?

- Vậy thì vẻ đẹp của đá biến đi đâu. Chúng ta chạm khắc hình bông hoa trên đá, nó chỉ giống hình dáng của một bông hoa chứ đâu mang sắc thái của loài hoa. Mà đá của chúng ta mới đẹp làm sao chứ !

Chàng trở nên buồn rầu.

Những người thợ đá nhắc lại những lời mà ông Prô-cô-pích đã nhiều lần nhắc chàng :

- Đá thì vẫn chỉ là đá mà thôi. Thế cháu còn muốn biến đá thành cái gì mới được cơ chứ. Công việc của chúng ta chỉ là đẽo và chạm trổ nó theo ý khách hàng mà thôi.

Những bỗng có một cụ già xen vào cuộc tranh cãi giữa Đa-ni-lô và những người thợ. Cụ vốn là thầy dạy của ông Prô-cô-pích và những người thợ cả trong làng.

- Con thân yêu, con chớ có nên đi theo con đường đó. Hãy vứt bỏ những ý nghĩ điên rồ của con ra khỏi đầu đi, kẻo lại rơi vào bàn tay độc ác của Bà Chủ Núi Đồng đấy. Khéo lại giống những người thợ trên núi thôi.

- Những người thợ nào hả cụ ?

- À những người thợ ấy… sống ở trên núi, nhưng chẳng ai thấy họ bao giờ. Họ làm công cho Bà Chủ Núi Đồng. Tay nghề của họ thật tuyệt vời.

Mọi người trở nên tò mò hỏi :

- Cụ có nhìn thấy họ ?

- Họ ở trên núi Rắn ấy - Cụ già nói. - Ở đấy có thể nhìn thấy họ rõ như các anh nhìn thấy bàn tay của mình.

- Vậy họ như thế nào ạ ?

- Ta đã nói họ là những người thợ tuyệt vời mà. Bất kỳ người thợ nào cũng có thể nhận ngay ra những sản phẩm của họ không phải tầm thường. Trên núi Rắn của chúng ta đầy rẫy những tác phẩm của họ : nào là những người đá sống động như thật, đôi mắt, mái tóc mềm mại tinh nhanh. Đặc biệt là những bông hoa đá, chúng thật là biểu tượng của cái đẹp.

Đa-ni-lô nghe nói tới những bông hoa đá lập tức bám lấy ông lão mà hỏi rất kỹ về chúng, nhưng ông già khuyên chàng :

- Cháu chớ nên bén mảng tới đó làm gì. Ta cũng chưa nhìn thấy chúng bao giờ, nhưng có nghe nói rằng, bất kỳ ai nhìn thấy chúng thì sẽ không bao giờ còn được thấy ánh sáng mặt trời nữa.

Nhưng Đa-ni-lô bướng bỉnh nhắc lại :

- Nhất định cháu phải thấy chúng, cho dù có xảy ra chuyện gì nữa đi chăng.

Vợ chưa cưới của chàng, Kachia nghe thấy vậy sợ hãi nói :

- Anh làm sao vậy Đa-ni-lô ? Chẳng lẽ anh lại không muốn nhìn thấy ánh sáng trên đời này nữa hay sao ? - Nói rồi nàng khóc thổn thức. Ông Prô-cô-pích và những người khác cũng nhận thấy Đa-ni-lô không có vẻ gì là nói đùa bèn trách ông lão :

- Ông lão già quá lẩm cẩm rồi. Làm gì có chuyện ấy. Đó chẳng qua chỉ là câu chuyện cổ tích mà thôi

Ông lão tức giận đập bàn :

- Có những bông hoa đá. Chàng trai nói đúng sự thật : Chúng ta đang làm phí đá. Những bông hoa đá của những người thợ trên núi mới tượng trưng cho cái đẹp, mới không làm uổng phí đá.

Những người thợ mỉa mai :

- Ông già điên rồi.

Còn ông lão vẫn lẩm bẩm :

- Có những bông hoa đá….

Khách ra về từ lâu nhưng Đa-ni-lô vẫn không quên câu chuyện của ông lão. Chàng lại vào trong rừng suốt ngày để tìm những bông cà độc dược. Chàng chẳng còn nhớ mảy may gì tới đám cưới nữa, làm ông Prô-cô-pích phát bực mình :

- Thế mày có biết thương cái cô gái đã hứa hẹn với mày không đấy ? Nó còn phải làm vợ chưa cưới của mày trong bao nhiêu năm nữa hả cái thằng dở hơi kia ? Mọi người đã bắt đầu chế giễu nó, gọi nó là "bà cô" rồi đất thằng ranh con ạ.

Đa-ni-lô tự nhủ : "Ông ráng chờ thêm một thời gian nữa. Chỉ khi nào cháu làm xong chiếc chén vừa ý thì mới có thể nghĩ tới đám cưới được"

Thế rồi chàng lại lao lên Núi Đồng, ngắm nghía từng phiến đá ở đó và lẩm bẩm : "Không, không phải tấm này"

Mãi khi chàng đã bắt đầu chán nản thì bỗng nghe như có ai nói :

- Không, không phải ở đó, hãy tìm ở phía núi Rắn ấy.

Chàng nhìn quanh, chẳng có ai cả. Hay ai trêu cợt chàng rồi trốn vào đâu đó chăng. Nhưng nào có ai đâu. Chàng bắt đầu định quay về thì lại nghe thấy tiếng ai nói :

- Có nghe thấy không hả chàng thợ đá Đa-ni-lô? Tôi bảo ở núi Rắn kia mà.

Đa-ni-lô quay lại chợt nhìn thấy bóng một cô gái ẩn hiện trong làn sương mờ xanh, sau đó biến mất.

Cái gì thế ? Chẳng lẽ có ma ? Nếu ta cứ đến núi Rắn thì sẽ thấy cái gì nhỉ ?

Đa-ni-lô thuộc lòng núi Rắn như bàn tay mình. Núi Rắn cách núi Đồng không xa lắm. Ngày nay núi đó không còn nữa, nó dã bị san bằng, chứ ngày xửa ngày xưa ở đó đầy đá.

Ngay hôm sau Đa-ni-lô mò đến núi Rắn. Tuy núi không lớn lắm nhưng cao, đường lên núi dốc dựng đứng. Nhìn từ một phía, trái núi có một thung lũng nhỏ. Ở đấy có các phiến đá tòan loại hảo hạng. Không một nơi nào có đá tốt hơn đá ở đây

Đa-ni-lô lại gần thung lũng, ở đó toàn loại đá khổng tước loại tốt nhất. Có một phiến đá lớn đến nỗi Đa-ni-lô dùng cả hai tay mà không nhấc nó lên được. Đa-ni-lô ngắm nghía tấm đá đó. Nó có thể thỏa mãn được yêu cầu của chàng. Màu sắc đậm ở phần dưới có những đường vân xanh ở ngay chỗ chàng muốn, tất cả như cố tình tạo nên cho chàng dùng. Đa-ni-lô vui mừng chất phiến đá lên lưng ngựa rồi đi về nhà. Vừa về tới nhà, Đa-ni-lô đã vui mừng la lên :

- Ông nhìn xem này, cháu mang về một phiến đá đẹp tuyệt vời chưa này. Thiên nhiên dường như cố tình tạo ra tấm đá này để cháu dùng. Bây giờ thì cháu có thể bắt tay vào làm việc, sau đó sẽ cưới vợ. Có lẽ Kachia đã chờ đợi cháu lâu lắm rồi. Và đối với cháu, sự chờ đợi cũng chẳng phải dễ dàng gì. Bây giờ thì phải mau mau kết thúc công việc để còn lo đám cưới chứ, ông nhỉ ?

Đa-ni-lô bắt tay vào tiện phiến đá đẽo chạm. Chàng làm ngày làm đêm. Còn ông Prô-cô-pích thì cứ im lặng, chờ cho chàng trai bình tâm lại. Công việc tiến hành trôi chảy. Chiếc chén như hình dáng mà Đa-ni-lô đã hình dung : Dáng bông cà độc dược, chân chén là chiếc lá xòe rộng duyên dáng đỡ lấy chiếc chén. Tất cả đã được hoàn thành một cách tốt đẹp nhất. Ông Prô-cô-pích khen ngợi hết lời. Nhưng Đa-ni-lô vẫn chưa hài lòng tới mất ngủ. Chàng nghĩ nó vẫn chẳng giống bông hoa thật và lại mất đi vẻ đẹp vốn có. của những bông hoa thật. Chàng chẳng còn thiết ăn uống ngồi lỳ suốt ngày bên chiếc chén để nghĩ cách làm sao cho nó đẹp hơn. Ông Prô-cô-pích và những người thợ khác thấy vậy thắc mắc, không biết chàng trai còn cần gì nữa ? Từ trước tới nay chưa có ai trong vùng này có thể chạm được chiếc chén đẹp đến như thế này, vậy mà chàng trai vẫn không hài lòng. Chắc chàng ta mắc bệnh tâm thần rồi, cần phải chạy chữa cho chàng thôi. Kachia nghe thấy mọi người bàn tán, nàng lo sợ chạy tới vừa khóc vừa kể cho Đa-ni-lô biết những lời dị nghị.

- Thôi được - chàng nói - không làm gì thêm nữa. Có lẽ anh cũng chỉ làm được như thế là hết khả năng của mình rồi. Anh không có khả năng lột tả được vẻ đẹp của đá, đành vậy. Chúng ta chuẩn bị làm lễ cưới đi.

Nào có gì phải vội. Cô dâu đã sẵn sàng từ lâu, chỉ còn việc chọn ngày lành tháng tốt nữa thôi. Đa-ni-lô trở nên vui vẻ. Chàng chạy đi báo cho viên đốc công biết chàng đã làm xong chiếc chén theo lệnh của hắn. Hắn chạy ngay tới xem và tỏ ra rất hài lòng. Chiếc chén đẹp biết bao. Hắn muốn gửi ngay cho lão chủ, nhưng Đa-ni-lô ngăn hắn lại :

- Đợi một chút tôi còn phải sửa lại một vài họa tiết cho hoàn hảo.

Mùa thu đã tới. Và như mọi khi, đó là mùa cưới ở gần núi Rắn. Không biết tự bao giờ và do ai truyền lại rằng, cứ vào thời gian đó là bầy rắn tụ tập tại núi Rắn làm lễ cưới và những bông hoa đá cũng nở vào thời gian này. Đa-ni-lô lại nhớ đến chuyện về những bông hoa đá. Chàng nghĩ : "Hay ta cứ thử đến núi Rắn xem sao ? " Và chàng sực nhớ tới giọng nói của người đàn bà ở Núi Đồng mách chàng chỗ lấy đá cũng hình như vọng từ núi Rắn thì phải.

Và thế là Đa-ni-lô tới núi Rắn vào đúng ngày Lễ Rắn. Lúc đó mặt đất giá băng, tuyết bắt đầu rơi lất phất. Đa-ni-lô tới chỗ lần trước đã nhặt được phiến đá. Ở đó có một lỗ hổng lớn, dường như đá bị nứt ra. Nhìn thấy tảng đá xám giống chiếc ghế, chàng bèn ngồi lên đó và lại nhớ tới những bông hoa đá. Bỗng nhiên trời trở nên ấm như đang vào hè. Đa-ni-lô ngẩng đầu lên thì thấy Bà Chủ Núi Đồng ngồi ngay ở tảng đá đối diện với chàng. Chàng nhận ngay ra bà qua vẻ đẹp và trang phục của bà : "Ta tưởng tượng ra chăng. Chắc chẳng có ai đâu."

Và chàng cứ nhìn sang tảng đá bà ta ngồi, im lặng như không thấy gì. Bà Chủ Núi Đồng cũng im lặng như đang suy nghĩ điều gì, sau đó cất tiếng hỏi chàng :

- Thế nào, Đa-ni-lô vẫn không nghĩ ra chiếc chén hình bông cà độc dược à ?

- Chưa nghĩ ra.

- Chàng hãy làm cái khác đi, tôi sẽ cho chàng tấm đá khác theo mong ước của chàng.

- Không, tôi không thể làm được nhiều hơn nữa. Tốt hơn hết, bà hãy chỉ cho tôi xem những bông hoa đá của bà.

- Cho anh xem thì dễ thôi, nhưng chỉ sợ sau đó anh sẽ phải hối tiếc.

- Không cho tôi ra khỏi núi này à ?

- Việc gì tôi phải không thả cho anh về. Mọi con đường đều rộng mở, duy con đường dẫn đến chỗ tôi thì không có.

- Thôi, hãy chỉ cho tôi xem đi, bà chủ thân mến ơi.

Bà ta còn cố thuyết phục chàng từ bỏ ý nghĩ dại dột đó, nhưng chàng không chịu nghe. Bà khuyên chàng hãy cố gắng tự nghĩ ra cách đạt nguyện vọng của mình và khuyên chàng hãy thương lấy ông già Prô-cô-pích, người đã thương chàng như con đẻ, hãy nghĩ đến Kachia, người đã khóc hết nước mắt vì chàng.

- Tôi biết. Tôi biết tất cả những điều đó - Đa-ni-lô tuyệt vọng kêu lên - Nhưng thiếu những bông hoa đá thì tôi không sống nổi. Hãy cho tôi xem chúng đi.

- Thôi được, đã như vậy thì anh hãy đi theo tôi vào trong vườn.

Bà Chủ Núi Đồng nói vậy rồi đứng lên. Trời bỗng ầm ầm rung chuyển, Đa-ni-lô nhìn ra, không còn thấy vách núi xám nữa. Cây cối trong vườn xum xuê, nhưng không giống cây bình thường mà toàn là cây bằng đá. Cây thì bằng đá cẩm thạch, cây thì bằng đá rắn.... nhưng cây nào cây nấy từ chiếc lá cho đến những cành nhỏ đều bằng đá. Đá đỏ, đá xanh da trời muôn màu muôn vẻ. Tuy không có ánh mặt trời nhưng mọi vật vẫn sáng lấp lánh như trong buổi bình minh. Giữa những vòm cây, vô vàn rắn vàng đung đưa như nhảy múa, nhả ra những tia sáng lóa mắt.

Bà Chủ Núi Đồng dẫn Đa-ni-lô đến một cánh đồng nhỏ. Đất ở đây giống như đất sét trắng, nhưng phủ lên chúng là những bụi cây đen mượt như nhung. Từ những bụi cây nở ra những bông hoa chuông màu xanh lớn, mỗi bông lại được tô điểm thêm những ngôi sao đen viền ngòai cánh hoa.

Ánh sáng xanh từ những bông hoa phát ra xuyên thủng bóng đêm, còn những ngôi sao nhấp nháy như nhảy múa, như ca hát

- Nào Đa-ni-lô, anh đã nhìn thấy rồi chứ ? - Bà Chủ Núi Đồng hỏi chàng

- Tôi không có loại đá khả dĩ có thể làm ra được những bông hoa giống như những bông hoa của bà.

- Giá như anh chịu nghe lời tôi, chịu khó suy nghĩ để tìm ra kiểu hoa đá thì bây giờ tôi có thể cho anh phiến đá để từ đó anh làm ra bông hoa đá vừa ý rồi không ? Tiếc là bây giờ tôi không thể giúp anh được nữa.

Bà Chủ Núi đồng buồn rầu nói vậy rồi vỗ tay. Trời lại rung chuyển ầm ầm. Khi mở mắt ra, Đa-ni-lô đã thấy mình ngồi trên tảng đá xám như trước. Trời trở lạnh, rừng cây trút lá ào ào.

Đa-ni-lô trở về nhà. Tối hôm đó chàng đến nhà Kachia chơi như mọi bữa. Thoạt tiên chàng rất vui vẻ trò chuyện ca hát, khiêu vũ, nhưng bỗng nhiên chàng trở nên rầu rĩ đến nối nàng phát hoảng :

- Trông anh như đi đưa đám ấy. Có chuyện gì đã xảy ra với anh vậy ?

- Anh thấy đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, chẳng còn nhìn thấy gì nữa.

Cuộc hò hẹn của cặp tình nhân bất hạnh đã tan. Theo tục lệ lúc bấy giờ, vợ chưa cưới phải đưa tiễn vị hôn phu của mình về nhà. Có nhiều cô bạn gái của Kachia đi qua quãng đường trước cửa nhà Kachia và rủ họ :

- Nào hãy cùng đi với chúng tớ tới E-an-xkôi rồi hãy quay về.

Kachia nghĩ thầm : "Phải tìm cách gì để chàng vui vẻ lên."

Nàng rỉ tai điều gì đó với các bạn nàng, thế là các cô này trở nên vui nhộn, nhao nhao nói :

- Cần phải đưa tiễn chàng về nhà, dù chàng chỉ ở gần đây thôi. Chúng ta hãy hát những bài hát thật hay để tiễn biệt chàng rể tương lai chứ.

Đêm thật yên tĩnh, tuyết rơi trắng xóa, thời tiết thật thích hợp cho các cuộc dạo chơi. Họ bắt đầu đi. Các cặp vợ chồng chưa cưới thì khoác tay nhau đi sánh vai, còn các cô gái độc thân thì ngày càng ít đi, và các cô nàng tinh nghịch hát bài phàn nàn về điều này. Các cô cất giọng hát ê a như trong buổi đưa đám, nghe đến nẫu cả ruột.

Kachia bực mình nghĩ : "Thật không ngờ lũ bạn quỷ sứ lại vô tâm đến như vậy. Chàng đã buồn đến nẫu ruột, mà chúng nó lại hát rên rỉ nỉ non"

Nàng tìm cách lôi kéo Đa-ni-lô ra khỏi tâm trạng ủ dột nên nói lảng sang những chuyện khác

Nhưng Kachia đã phí công vô ích. Từ đó đến hết buổi Đa-ni-lô không tài nào vui trở lại được. Các cô gái đã kết thúc bài vãn ca, lại đùa nghịch như quỷ. Chỉ có Đa-ni-lô vẫn im lặng đi cạnh Kachia, mặc dù nàng đã tìm hết cách làm cho chàng khuây khỏa. Họ đã tới trước nhà Đa-ni-lô, mọi người ai giải tán về nhà người ấy. Còn Đa-ni-lô quên cả hôn từ biệt Kachia, cứ thế bước vào nhà.

Ông Prô-cô-pích đã đi ngủ từ lâu. Đa-ni-lô rón rén nhóm lửa lên rồi lôi những chiếc chén của chàng ra giữa nhà. Chàng cứ đứng ngây người ra mà nhìn ngắm chúng. Vừa lúc ấy ông Prô-cô-pích lại ho. Những năm gần đây, ông cảm thấy trong người không được khỏe lắm. Tiếng ho của ông như nhát dao găm đâm vào tim Đa-ni-lô, chàng cảm thấy thương ông vô hạn và thấy mình phần nào có lỗi. Ông Prô-cô-pích lại ho nữa. Chợt thức giấc, thấy Đa-ni-lô đứng giữa nhà, ông bèn hỏi :

- Sao cháu còn chưa đi ngủ, đứng đây làm gì vậy ?

- Cháu xem đã đến lúc mang cái của nợ này đi nộp chưa ?

- Lẽ ra phải đem chiếc chén đi nộp từ lâu lắm rồi mới phải. Để mãi chẳng có ích lợi gì. Cháu chẳng thể làm tốt hơn được nữa đâu

Ông còn lẩm bẩm điều gì đó rồi lại ngủ thiếp đi. Đa-ni-lô cũng đi nằm, nhưng chàng cứ trằn trọc mãi không ngủ được. Chàng lại dậy, thắp nến lên, nhìn hết chiếc chén này đến chiếc chén khác rồi lại nhìn ông. Chàng lại bên ông một lúc lâu, thở dài…

Rồi chàng cầm chiếc búa, lại gần mấy chiếc chén, vung tay đập nát chúng. Trong nháy mắt, chỉ có chiếc chén chạm trổ theo mô hình bông cà độc dược của chàng là vỡ vụn ra, còn mấy chiếc chén làm theo mô hình của lão chủ lại không hề sứt mẻ. Chàng đành để mặc chúng trong tình trạng ngổn ngang như vậy, bỏ chạy ra khỏi nhà. Từ đó không còn ai tìm thấy chàng nữa.

Có người nói chàng đã hóa điên, lang thang trong rừng, có người lại bảo chàng đã bị Bà Chủ Núi Đồng bắt về làm công cho bà ở trên núi.

Nhưng câu chuyện xảy ra tiếp lại khác hẳn với những lời đồn đại. Mời các bạn xem tiếp ở những truyện sau.