NGUYỄN NHƯỢC PHÁP

Bút hiệu cũng là tên thật. Con ký giả Nguyễn Văn Vĩnh, em họa thi sĩ Nguyễn Giang. Sinh ngày 12/12/1914 tại Hà Nội. Làm thơ, viết truyện ngắn và kịch. Có viết cho tờ báo Đông Dương tạp chí do cha chủ bút. Thi phẩm đã xuất bản là: Ngày Xưa (1935) gồm khoảng sáu bảy bài thơ khá dài.

Nguyễn Nhược Pháp mất ngày 19/11/1938.

Thơ ông vẽ lại một thời xưa hiền lành độc đáo bằng những nụ cười thật linh động và dí dỏm.

SƠN TINH - THỦY TINH

Ngày xưa, khi rừng mây u ám,

Sông núi còn vang um tiếng thần,

Con vua Hùng Vương thứ mười tám,

Mỵ Nương xinh như tiên trên trần...



Tóc xanh viền má hây hây đỏ,

Miệng nàng bé thắm như san hô,

Tay ngà trắng nõn, hai chân nhỏ:

Mê nàng, bao nhiêu người làm thơ.



Hùng Vương thường nhìn con yêu quá,

Chắp tay ngẩng lên trời tạ ân;

Rồi cười bảo xứng ngôi phò mã,

Trừ có ai ngang vị thần nhân.



Hay đâu thần tiên đi lấy vợ !

Sơn Tinh, Thủy Tinh lòng tơ vương,

Không quản rừng cao, sông cách trở,

Cùng đến Phong-châu xin Mỵ Nương.



Sơn Tinh có một mắt ở trán,

Thủy Tinh râu ria quăn xanh rì.

Một thần phi bạch hổ trên cạn,

Một thần cưỡi lưng rồng uy nghi.



Hai thần bên cửa thành thi lễ,

Hùng Vương âu yếm nhìn con yêu.

Nhưng có một nàng mà hai rể,

Vua cho rằng thế cũng hơi nhiều !



Thủy Tinh khoe thần có phép lạ,

Dứt lời, tay hất chòm râu xanh,

Bắt quyết hô mây to nước cả,

Dậm chân rung khắp làng gần quanh.



Ào ào mưa đổ xuống như thác,

Cây xiêu, cầu gẫy, nước hò reo,

Lăn, cuốn, gầm, lay, tung sóng bạc,

Bò, lợn, và cột nhà trôi theo.



Mỵ Nương ôm Hùng Vương kinh hãi.

Sơn Tinh cười: Xin nàng đừng lo !

Vung tay niệm chú: Núi từng dải,

Nhà lớn, đồi con lổm ngổm bò,

Chạy mưa.

Vua tùy con kén chọn.

Mỵ Nương khép nép như cành hoa:

"Con đây phận đào tơ bé mọn,

Nhân duyên cúi để quyền mẹ cha !"

Vua nghĩ lâu hơn bàn việc nước,

Rồi bảo mai lửa hồng nhuộm sương,

Lễ vật thần nào mang đến trước,

Vui lòng vua gả nàng Mỵ Nương.



* * *



Bình minh má ửng đào phơn phớt,

Ngọc đỏ rung trên đầu lá xanh.

Ngọn liễu chim vàng ca thánh thót,

Ngự giá Hùng Vương lên mặt thành.



Mỵ Nương bên lầu son tựa cửa,

Rèm ngọc lơ thơ phủ áo hồng.

Cánh nhạn long lanh vờn ánh lửa,

Mê nàng, chim ngẩn lưng trời đông.



Rừng xanh thả mây đào man mác,

Sơn Tinh ngồi bạch hổ đi đầu,

Mình phủ áo bào hồng ngọc dát,

Tay ghì cương hổ, tay cầm lau.



Theo sau năm chục con voi xám

Hục hặc, lưng cong phủ gấm điều,

Tải bạc, kim cương, vàng lấp loáng,

Sừng tê, ngà voi và sừng hươu.



Hùng Vương trên mặt thành liễu rũ,

Hớn hở thần trông, thoáng nụ cười,

Thần suốt đêm sao dài không ngủ,

Mày ngài, mắt phượng vẫn còn tươi.



Sơn Tinh đến lạy chào bên cửa,

Vua thân ngự đón nàng Mỵ Nương.

Lầu son nàng ngoái trông lần lữa,

Mi xanh lệ ngọc mờ hơi sương.

Quỳ lạy cha già, lên kiệu bạc,

Thương người, thương cảnh, xót lòng đau.

Nhìn quanh, khói tỏa buồn man mác,

Nàng kêu: "Phụ Vương ôi ! Phong-châu !"



Kiệu nhỏ đưa nàng đi thoăn thoắt,

Hùng Vương mơ vịn tay bờ thành,

Trông bụi hồng tuôn xa, xa lắc,

Mắt nhòa lệ ngọc ngấn đầm quanh...



Thoảng gió vu vu như gió bể,

Thủy Tinh ngồi trên lưng rồng vàng,

Yên gấm từng dãi bay đỏ chóe,

Mình khoác bào xanh da trời quang.



Theo sau cua đỏ và tôm cá,

Chia đôi năm mươi hòm ngọc trai,

Khập khiễng bò lê trên đất lạ,

Trước thành tấp tểnh đi hành hai.



Hùng Vương mặt rồng chau ủ rũ,

Chân trời còn phảng bóng người yêu,

Thủy Tinh thúc rồng đau kêu rú,

Vừa uất vì thương, vừa bởi kiêu.



Co hết gân nghiến răng, thần quát:

- "Giết ! Giết Sơn Tinh thỏa hờn ta !"

Tức thời nước sủi reo như thác,

Tôm cá quăng ngọc trai mà hoa.



* * *



Sơn Tinh đang kèm theo sau kiệu,

Áo bào phơ phất nụ cười bay.

(Vui chỉ mê ai xinh mới hiểu)

Thần trông kiệu nhỏ hồn thêm say.



Choàng nghe sóng vỗ reo như sấm,

Bạch hổ dừng chân, lùi, vểnh tai.

Mỵ Nương tung bức rèm đỏ thắm,

Sơn Tinh trông thấy càng dương oai.



Sóng cả gầm reo lăn như chớp,

Thủy Tinh cưỡi lưng rồng hung hăng,

Cá voi quác mồm to muốn đớp,

Cá mập quẫy đuôi cuồng nhe răng,

Càng cua lởm chởm giơ như mác,

Tôm kềnh chạy quắp đuôi xôn xao.



Sơn Tinh hiểu thần ghen, tức khắc

Niệm chú, đất nẩy vù lên cao.

Hoa tay thần vẫy hùm, voi, báo.

Đuôi quắp, nhe nanh, giơ vuốt đồng,

Đạp long đất núi, gầm xông xáo,

Máu phọt phì reo muôn ngấn hồng.



Mây đen hăm hở bay mù mịt,

Sấm ran, sét động nổ lòe xanh.

Tôm cá xưa nay im thin thít,

Mở quác mồm to kêu thất thanh.



Mỵ Nương kinh hãi ngồi trong kiệu,

Bỗng chợt nàng kêu mắt lệ nhòa.

(Giọng kiêu hay buồn không ai hiểu,

Nhưng thật dễ thương): "Ôi vì ta !"



Thủy Tinh năm năm dâng nước bể,

Đục núi hò reo đòi Mỵ Nương.

Trần gian đâu có người dai thế,

Cũng bởi thần yêu nên khác thường !

(Ngày xưa)

CHÙA HƯƠNG

(Thiên ký sự của một cô bé ngày xưa)

Hôm nay đi chùa Hương,

Hoa cỏ mờ hơi sương

Cùng thầy me em dậy,

Em vấn đầu soi gương.



Khăn nhỏ, đuôi gà cao;

Em đeo dải yếm đào;

Quần lĩnh, áo the mới;

Tay cầm nón quai thao.



Me cười: "Thầy nó trông !

Chân đi đôi dép cong,

Con tôi xinh xinh quá !

Bao giờ cô lấy chồng ?"



- Em tuy mới mười lăm

Mà đã lắm người thăm,

Nhờ mối mai đưa tiếng,

Khen tươi như trăng rằm.



Nhưng em chưa lấy ai,

Vì thầy bảo người mai

Rằng em còn bé lắm.

Ý đợi người tài trai.



Em đi cùng với me.

Me em ngồi cáng tre.

Thầy theo sau cưỡi ngựa,

Thắt lưng dài đỏ hoe.



Thầy me ra đi đò.

Thuyền mấp mênh bên bờ.

Em nhìn sông nước chảy,

Đưa cánh buồm lô nhô.



Mơ xa lại nghĩ gần.

Đời mấy kẻ tri âm ?

Thuyền nan vừa lẹ bước,

Em thấy một văn nhân.



Người đâu thanh lạ nhường !

Tướng mạo trông phi thường.

Lưng cao dài, trán rộng.

Hỏi ai nhìn không thương ?



Chàng ngồi bên me em,

Me hỏi chuyện làm quen:

"Thưa thầy đi chùa ạ ?

Thuyền đông trời ôi chen !"



Chàng thưa vâng thuyền đông,

Rồi ngắm trời mênh mông,

Xa xa mờ núi biếc,

Phơn phớt áng mây hồng.



Dòng sông nước đục lờ.

Ngâm nga chàng đọc thơ.

Thầy khen hay, hay quá !

Em nghe rồi ngẩn ngơ.



Thuyền đi, bến Đục qua.

Mỗi lúc gặp người ra,

Thẹn thùng em không nói :

"Nam Mô A Di Đà !"



Réo rắt suối đưa quanh,

Ven bờ, ngọn núi xanh,

Nhịp cầu xa nho nhỏ:

Cảnh đẹp gần như tranh.



Sau núi Oán, Gà, Xôi,

Bao nhiêu là khỉ ngồi,

Tới núi con Voi phục,

Có đủ cả đầu đuôi.



Chùa lấp sau rừng cây.

(Thuyền ta đi một ngày)

Lên cửa chùa em thấy

Hơn một trăm ăn mày.



Em đi, chàng theo sau.

Em không dám đi mau,

Ngại chàng chê hấp tấp,

Số gian nan không giàu.



Thầy me đến điện thờ,

Trầm hương khói tỏa mờ.

Hương như là sao lạc,

Lớp sóng người lô nhô.



Chen vào thật lắm công.

Thầy me em lễ xong,

Quay về nhà ngang bảo :

"Mai mới vào chùa trong."



Chàng hai má đỏ hồng

Kêu với thằng tiểu đồng

Mang túi thơ bầu rượu :

"Mai ta vào chùa trong !"



Đêm hôm ấy em mừng !

Mùi trầm hương bay lừng.

Em nằm nghe tiếng mõ,

Rồi chim kêu trong rừng.



Em mơ, em yêu đời,

Mơ nhiều... Viết thế thôi,

Kẻo ai mà xem thấy,

Nhìn em đến nực cười.



Em chưa tỉnh giấc nồng,

Mây núi đã pha hồng.

Thầy me em sắp sửa

Vàng hương vào chùa trong.



Đường mây đá cheo leo,

Hoa đỏ, tím, vàng leo.

Vì thương me quá mệt,

Săn sóc chàng đi theo.



Me bảo: "Đường có lâu,

Cứ vừa đi ta cầu

Quan Thế Âm Bồ Tát

Là tha hồ đi mau"



Em ư ? Em không cầu,

Đường vẫn thấy đi mau.

Chàng cũng cho như thế.

(Ra ta hợp tâm đầu)



Khi qua chùa Giải oan,

Trông thấy bức tường ngang,

Chàng đưa tay, lẹ bút

Thảo bài thơ liên hoàn.



Tấm tắc thầy khen hay,

Chữ đẹp như rồng bay.

(Bài thơ này em nhớ

Nên chả chép vào đây).



Ô ! Chùa trong đây rồi !

Động thắm bóng xanh ngời.

Gấm thêu trần thạch nhũ,

Ngọc nhuốm hương trầm rơi.



Me vui mừng hả hê:

"Tặc ! Con đường dài ghê !"

Thầy kêu mau lên nhé,

Chiều hôm nay ta về.



Em nghe bỗng rụng rời !

Nhìn ai luống nghẹn lời !

Giờ vui đời có vậy,

Thoảng ngày vui qua rồi !



Làn gió thổi hây hây,

Em nghe tà áo bay,

Em tìm hơi chàng thở !

Chàng ơi, chàng có hay ?



Đường dây kia lên trời,

Ta bước tựa vai cười,

Yêu nhau, yêu nhau mãi !

Đi, ta đi, chàng ơi !



Ngun ngút khói hương vàng,

Say trong giấc mơ màng,

Em cầu xin Trời Phật

Sao cho em lấy chàng.



(Thiên ký sự đến đây là hết. Tôi tin rồi hai người lấy nhau, vì không lấy được nhau thì cô bé còn viết nhiều. Lấy nhau rồi là hết chuyện). (Nguyễn Nhược Pháp).

TAY NGÀ

Đêm nay chờ trăng mọc,

Ngồi thẩn thơ trong vườn,

Quanh hoa lá róc rách

Như đua bắt làn hương.



Ta ngồi bên tảng đá

Mơ lều chiếu ngày xưa,

Mơ quan Nghè, quan Thám

Đi có cơ lọng đưa.



Rồi bao nàng yểu điệu.

Ngấp nghé bay trên lầu;

Vừa leng keng tiếng ngựa,

Lẹ gót tiên gieo cầu.



Tay vơ cầu ngũ sắc,

Má quan Nghè hây hây.

Quân hầu reo chuyển đất,

Tung cán lọng vừa quay.



Trên lầu mấy thị nữ

Cùng nhau rúc rích cười:

"Thưa cô đừng thẹn nữa

Quan Nghè trông lên rồi".



Cúi đầu nàng tha thướt,

Yêu kiều như mây qua.

Mắt xanh nhìn man mác,

Mỉm cười vê cành hoa.



Ta còn đang luyến mộng,

Yêu bóng người vẩn vơ;

Tay ngà ai phủ trán ?

- Hiu hắt ánh trăng mờ...



(Ngày xưa)

Đi Cống
Nguyễn Nhược Pháp

(** Lệ cống thì phải chọn nho sĩ, thầy thuốc, thầy bói, thầy toán số và thợ thuyền mỗi hạng ba người, cùng các đồ sản vật như là sừng tê, ngà voi, đồi mồi, châu báu và các vật lạ.**)

Núi cao, lửa hồng reo chói lọi,
Đổ vàng cây cối um tùm xanh.
Khi lòe nắng lóa, khi thâm tối,
Sườn non con đường mềm uốn quanh.

Hiu hắt cờ bay tua phơ phất,
Binh lính hò reo gầm bốn phương.
Nón đỏ, bao vàng, chân dậm đất,
Một toán đạp rừng um dẫn đường.

Mặc áo bào xanh, ngồi ngựa trắng,
Sứ nghe nhạc lắc vang bên rừng.
Hai bên hai lọng vàng che nắng.
Giời, mây, trông non nước muôn trùng!

Mười xe bịt đồng, trâu mập kéo,
Bánh sắt khi kề lên sườn non,
Đá đổ ầm ầm như sấm réo,
Gầm nhảy xuống vực sâu kêu ròn.

Trên xe nào mâm vàng dát ngọc,
Châu báu, sừng tê và ngà voi;
Hai pho tượng vàng đỏ đòng đọc;
Bào nạm kim-cương, đai đồi-mồi.

Binh lính hò quanh hoa giáo mác
-- Võ tướng khua đao to lầm lầm --
Hễ thấy đường chênh kề miệng thác,
Bỏ giáo lên xe xoay bánh, vần.

Thầy nho, thầy thuốc bên thầy bói,
Thợ thêu, thợ chạm cùng thợ nề,
Mỗi người đeo một cái khăn gói
Đỏ, buông cương ngựa theo gần xe.

Lúc ấy giời xanh không u ám,
Đầu non không tờ mờ bóng sương,
Làm sao họ âu sầu thảm đạm?
Buồn thay! người cố phận tha hương.

Xe đi mỗi lúc một thêm khó.
Hang thâu hổ đói rên vang lừng;
Những con trăn xám văng như gió,
Quật đuôi đè gẫy bẹp cây rừng.

Sứ bỗng nhìn quanh buồn ủ rũ:
Xa xa ngọn cờ vàng phất phơ!
Vợ con ở chân trời mây phủ,
Hẳn đang nhìn bóng nhạn mong chờ...

Hỡi ai đi thẩn thơ miền núi!
Nhìn ngọn cây xanh gió thổi ào,
Tưởng lại cờ xưa vàng chói lọi,
Nên yêu người cũ hồn trên cao.

[ 10-3-1933 ]


ooo

Giếng Trọng Thủy
Nguyễn Nhược Pháp

Đêm khuya, gió lốc, mây đen vần,
Cỏ lướt gieo mình vực giếng thâm;
Trọng-Thủy nằm trên làn nước sủi.
Tiếng mõ cầm canh xa âm thầm.

Phơn phớt hồn ma đóm lập lòe.
Cú rúc. Đàn dơi bay tứ bề.
Răng rắc kêu như tiếng xương đập,
Gió rền, quỷ khóc, lay cành tre.

Nhấp nhoáng xiên trời chớp tóe xanh,
Gầm ran sấm chuyển, mây bùng phanh.
Mưa đâp. Tù-và rên văng vẳng
Hiệu lính tuần kêu trên mặt thành.

[ 1-1933 ]

ooo

Mỵ
Nguyễn Nhược Pháp

Buồm nhô rẽ sóng, Mỵ mơ màng,
Tay cuốn mền hoa, khóc gọi chàng.
Thân liễu gieo đưa chìm vực biếc,
Lời thương bay lảnh động rừng vang.
Hoa trôi. Thành cũ vườn mây lửa,
Lau gợn. Chùa cao giỏ tiếng vàng.
Ủ lệ, tay ngà ôm ngực huyết,
Mỵ vờn theo sóng dạt bờ hoang.

[ 5-1933 ]

ooo

Mỵ Châu
Nguyễn Nhược Pháp

(Lẫy thần chàng đổi móng,
Lông ngỗng thiếp đưa đường.
-- Nguyễn Khắc Hiếu --)
I

Đêm hôm gió khóc thổi ru cành:
Núi bạc âm thầm, bể uốn xanh.
Hiu hắt Mỵ-Châu nằm, trăng phủ.
Ầm ầm sóng thảm vỗ vờn quanh.

Cát vàng le lói muôn hàng châu:
Long lanh trai tuyết nhìn canh thâu.
Thương ai sao biếc thầm gieo lệ.
Sương mờ bay tỏa bạc ngàn lau.

Chân nàng hoa lả nhuốm màu sương.
Vừng trăng lạnh lẽo, chim kêu buồn.
Thân ngà tóc rủ vờn man mác,
Thiêm thiếp em chờ ai bên đường?

II

Bơ vơ Trọng-Thủy lạc rừng hoang,
Vời theo lông ngỗng rơi bên đàng;
Đau lòng mắt nặng rùng đêm lạnh
Thoảng tiếng trăng thưa chen lá vàng.

Lẫy thần trao móng, chàng đi xa.
Yêu nhau sao nỡ bạc nhau mà?
Chàng đi -- cho bao giờ gặp gỡ! --
Phiên-ngung nước cũ, lệ chan hòa.

Nào lúc con thuyền sóng vỗ quanh,
Hiu hiu mây thoảng da trời xanh,
Xiêm bay theo gió, hồn vơ vẩn.
Gương biếc nàng xưa êm tô hình.

Nào lúc chiều hôm vang lửa hồng,
Chim bay tan tác, trời mênh mông.
Lẹ gót hài tiên nàng yểu điệu,
Bên lầu tựa cửa cuốn rèm trông.

Nào lúc đêm thanh mờ bóng trăng,
Nhìn thấy nàng gợi tiếng dương cầm.
Tóc liễu đua bay vờn má ngọc,
Lời ca thánh thót, chàng quên chăng?

Bơ vơ ngày cũ tưởng càng đau,
Tìm trông phương nào, hỡi Mỵ-Châu?
Lông ngỗng cầm tay nhòa ánh lệ,
Chàng đi man mác buồn, đêm thâu.

III

Thiêm thiếp ai bên đường, hỡi ôi!
Chàng ôm khóc nghẹn chẳng ra lời,
-- Đầu non mây bạc êm đềm phủ,
Phơn phớt hồn em bay, ngậm cười...

[ 1-1933 ]

ooo

Mây
Nguyễn Nhược Pháp

Người xưa mơ, nhìn mây
Đen, đỏ, vàng đua bay,
Khi thấy nhiều ma quỷ,
Lời than giời lung lay;

Khi thấy hồn người thân
-- Nhìn mây lệ khôn cầm! --
Trên bầy xe tứ mã,
Tiếng bánh lăn âm thầm;

Khi thấy muôn nàng tiên
-- Lồng lộng mầu thanh thiên! --
Véo von trầm tiếng địch,
Lửa hồng vờn áo xiêm.

Ngày nay ta nhìn mây,
Mây đen luồng gió lay,
Hồn xưa tìm chẳng thấy
Tóc theo luồng gió bay...

[ 25-1-1934 ]


ooo

Nguyễn Thị Kim Khóc Lê Chiêu Thống
Nguyễn Nhược Pháp

* Triều Lê-qui có nàng tiết liệt.

Nhà tan, nước mất, chàng đi thôi.
Thiếp nén lòng đau khóc nghẹn lời,
Chậm bước đành nương mình bóng Phật;
Màng tin trông ngóng nhạn chân trời.
Chuông đồng cảnh vắng, hồn mơ sảng,
Trăng lạnh, đêm sâu, cú đổ hồi.
Thê thảm chàng đi, về có vậy!
Thiếp chờ ai nữa? Hỡi chàng ôi!

[ 30-12-1932 ]


ooo