Những người tị nạn KHÍ HẬU
François Pesant
L'actualité 1er Decembre 2008 pp 53 - 55

Các chuyên gia tiên đoán hiện tượng quả đất nóng dần lên sẽ gây ra cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất mà loài người phải đối mặt trong thế kỷ này. Nó đã bắt đầu ở Ấn độ ...

Kashmiri, bây giờ vừa trên bốn mươi, chỉ mới là một thiếu niên khi cuộc chạy trốn bắt đầu. "Chúng tôi chẳng có gì để ăn, cũng không có việc làm. Khô hạn cứ lặp đi lặp lại làm cho đất cằn không canh tác được nữa. Chúng tôi phải bỏ đi."
Ngồi trên chiếc giường gỗ, món đồ duy nhất trong túp lều một chiều 3 thước, một chiều bốn thước, ông ở chung với vợ và hai đứa con gái, Kashmiri kể lại, bằng một loại tiếng Anh mang đậm màu Hindi, rằng trước đây gia đình ông có một khoảnh đất nhỏ trong vùng sa mạc Thar, ở Rajasthan, một bang miền đông Ấn độ. Từ nhiều đời nay, cây barja (kê, cao lương) và một số rau cải mọc được ở đây nuôi sống người dân.
Hơn 25 năm trước đây, vào thời mà thuật ngữ "tỵ nạn môi sinh" mới được đặt ra, bố của Kashmiri là người đầu tiên trong tộc phải bỏ lại mảnh đất của mình. Gia đình ông sống lây lất vài năm ở vùng Pendjab kề bên, cố kiếm sống bằng các việc làm tạm bợ, cuối cùng rớt vào trại Churan Khad ở Himachal Pradesh, một bang phía bắc. Nằm kế bờ sông chỉ cách Dharamsala khoảng 30 phút đi bộ, lúc đó trại này chỉ có khoảng 10 lều.
Kashmiri và gia đình, cũng như đa số 250 hộ dân cư ngày nay sống ở Churan Khad, là những người mà người ta gọi là "dân tỵ nạn môi sinh" - một thân phận không được Liên Hiệp Quốc công nhận. Các yếu tố con người và thiên nhiên hợp lại làm cho môi sinh bị hủy hoại tới mức họ bắt buộc phải bỏ đi nơi khác để sinh sống. Tị nạn ở ngay trong đất nước của mình.
Theo một số chuyên gia, họ là các nạn nhân vô danh của một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng mà thế giới phải đương đầu trong thế kỷ này.
Theo các nguồn tin, con số tổng cộng là từ 30 đến 40 triệu người trên toàn quả địa cầu, nghĩa là nhiều hơn số dân tỵ nạn "bình thường" - các nạn nhân chiến tranh, tranh chấp giữa các chủng tộc và đàn áp chính trị. Và con số có thể tăng lên đến 250 triệu vào năm 2050, theo Norman Myers, chuyên gia về tị nạn môi sinh ở trường đại học Oxford.
Viện Khí Hậu, trung tâm nghiên cứu về các biến đổi khí hậu ở Washington, dự đoán tiến trình sa mạc hóa, nguyên nhân chính làm dân chúng phải di cư, sẽ tăng mạnh trong các thập kỷ sắp tới. Cả 1 tỷ người bị đe dọa, trong đó 300 triệu là ở Ấn độ. Theo Liên Hiệp Quốc, tiến trình này có nguy cơ làm tàn hại tới gần một phần ba diện tích đất trồng trọt trên hành tinh và hơn một nửa đất của Ấn độ. Tất cả mọi vùng trên quả đất đều bị ảnh hưởng. Nhưng người nghèo ở các nước đang phát triển là những nạn nhân đầu tiên.
Ngược lại với thiên tai - như sóng thần ở đông nam Á hay lốc xoáy Nargis làm tàn hại Miến Điện -, các thảm họa làm hàng triệu người phải tị nạn trong vòng một vài phút, tiến trình sa mạc hóa diễn ra chậm chạp, ít gây chấn động. Các hậu quả cũng thảm hại như vậy, nếu không trầm trọng hơn, nhưng chúng không được các phương tiện truyền thông cũng như cộng đồng quốc tế để ý tới, cũng như sự thông cảm của dân chúng.
Khi tôi làm bài tường thuật này, một số lớn người Ấn giàu có hỏi tôi chụp ảnh cái vùng bị bỏ rơi này làm gì. "Ông còn muốn chỉ ra là Ấn độ vẫn còn nghèo, lạc hậu và kém phát triển hay sao?" Những dân di cư này là sự nhục nhã cho đất nước Ấn độ đang phát triển với tốc độ kinh khủng - nhưng không làm giàu cho tất cả mọi người.
Với những chiếc lều bằng polythène màu đen ở bờ sông bị ô nhiễm, các vấn đề vệ sinh, không có nước uống và điện, Churan Khad có đầy đủ mọi vẻ của một trại tị nạn. Chỉ khác là chung quanh không có xe cứu trợ nhân đạo cũng không có các dấu hiệu của Liên Hiệp Quốc, của hội Hồng Thập Tự hay của hiệp hội Bác Sĩ Không Biên Giới. Cái định nghĩa ghi trong công ước về người tị nạn, được Liên Hiệp Quốc chấp nhận năm 1951 loại bỏ người di dân vì môi sinh ra khỏi vòng cứu trợ nhân đạo quốc tế.
Chỉ có cách thừa nhận con số hàng chục triệu người này, Liên Hiệp Quốc mới làm cho họ có thể được chấp nhận với tư cách là người tị nạn vào các nước đã ký công ước Genève, như Canada chẳng hạn. Nhưng mà các nước này cũng đã giới hạn số dân nhập cư loại này. Và họ đặt câu hỏi tại sao Ấn độ không tự giải quyết lấy dân tị nạn của mình !
Cao Ủy Liên Hiệp Quốc về tị nạn khó khăn lắm mới giải quyết được các nhu cầu về tị nạn loại bình thường, với ngân sách 1,6 tỷ dollard. Việc chấp nhận dân tị nạn môi sinh làm tăng hơn gấp đôi số người cần được giúp đỡ. Không có cách đơn giản nào có thể giải quyết được vấn đề. Và các chuyên gia cũng không đồng ý với nhau về vấn đề này.

Những người di dân ở Churan Khad chẳng biết gì đến những vấn đề này. Khi mặt trời mọc, cái quan trọng nhất đối với họ là làm sao sống thêm được một ngày nữa.
Dưới trời mưa đá, thàng bé Rohit 6 tuổi dẫn tôi đi theo con đường mòn lầy lội đi vào trại. Xuyên qua màn sương, người ta thấy đỉnh núi phủ tuyết của ngọn Dhauladhar vĩ đại, tương phản hẳn với cái khốn khổ của vùng này.
Chúng tôi đi qua vài cái lều khói bếp bay đến ngạt thở rồi đến căn lều của Rohit. Nền nhà bằng xi măng là chỗ ngủ của chú bé cùng với mẹ và 3 anh chị em bị ngập nước. Hôm qua trời mưa suốt đêm, nước chảy qua nóc nhà dột và cánh cửa nát.
Vài đứa trẻ ở trần, tóc tai bù rối, tay chân còn đầy dấu rận rệp đốt, chơi trong vũng bùn. Cái lạnh mùa đông có vẻ không có chút gì ảnh hưởng tới chúng cả.
Đời sống ở đây thật dễ sợ. Các bà mẹ và các cô bé phải đi bộ hàng cây số với chiếc xô đội trên đầu để đi lấy nước ở vòi nước công cộng. Mỗi sáng, cả ngàn dân cư của trại đi vệ sinh ở bờ sông, rồi tắm giặt trong lòng sông. Không có người đổ rác, rác rưởi đầy ngập tụ lại kéo theo bệnh dịch. Các thứ bệnh ngoài da, nhiễm trùng, bệnh phổi và bị chuột cắn rất thường xuyên. Nhiều phụ nữ chỉ vừa qua tuổi thiếu niên sinh con trong điều kiện dơ bẩn đó.
Công việc cho người di dân thì thật hiếm hoi. Một số làm việc trong ngành xây dựng cầu đường hay nhà cửa. Mỗi sáng họ đi ra chokti ở Dharamsala, điểm tụ tập công nhân làm việc theo ngày. Đôi khi họ cũng có được hợp đồng làm vài tháng, nhưng thường là trở về trắng tay. Một số khác làm nghề đánh giày, một công việc rất gần với ăn xin. Một số khác đích thực là đi ăn xin.
Trẻ con cũng phải làm việc hoặc đi ăn mày. Một vài roupie chúng kiếm được rất thiết yếu cho gia đình. Bởi vậy phần lớn không được đi học, mong gì sau này thoát khỏi cảnh nghèo.
Santosh 12 tuổi đi đánh giày ở Dharamsala. Các du khách giúp cho cậu có được chút thu nhập. Khi không có khách, cậu đi xin gạo hay sữa bột và đem về bán rẻ cho chủ tiệm. Nhưng không phải ngày nào cũng kiếm được tiền. Khi cậu về nhà không có gì, cậu bị mẹ đánh mắng, bà trông vào cậu là nguồn thu nhập duy nhất để nuôi gia đình.
Dân tị nạn cũng bị dân địa phương kỳ thị. Ví dụ Rita muốn ghi danh cho con lớn là Rohit vào trường Gamru, trường được một nhà từ thiện tài trợ ở Dharamsala, nhận miễn phí các trẻ em nghèo. Một tài xế taxi từ chối không chịu chở chúng tôi đến trường. "Bọn người này chẳng đến trường làm gì; bọn chúng chỉ giỏi đi ăn mày", ông nói một cách khinh miệt. Sự thực, theo Meenakshi Sharma, hiệu trưởng, khi các em được đi học, chúng thường học khá hơn các em xuất thân từ các gia đình khá giả.
Ở Cao Ủy Liên Hiệp Quốc, người ta nói rằng vì họ vẫn ở lại nước của mình, người tị nạn môi sinh có thể yêu cầu chính quyền giúp đỡ. Tuy nhiên, người tị nạn ở Churan Khad chỉ tiếp xúc được với chính quyền khi họ bị xúc đi.
Khi đi từ bang này qua bang khác, người ti nạn môi sinh bị mất một số quyền, trong đó có quyền sở hữu. Họ sẽ chẳng bao giờ có thể mua được đất hay nhà cửa. Vì vậy trại của họ là bất hợp pháp và hay bị chính quyền phá đi.
Người tị nạn môi sinh Ấn độ cũng bị mất một quyền cơ bản khi họ rời khỏi nơi họ sinh ra : quyền bầu cử.
Kashmiri đã thử chuyển thẻ bầu cử của mình, nhưng ông đụng vào bộ máy hành chánh nặng nề của Ấn độ. các nhân viên chính quyền ở Himachal Pradesh nói trước hết ông phải yêu câu hủy thẻ của Rajasthan. Người ở Rajasthan lại nói không thể hủy được mà phải đến văn phòng ở Hicham Pradesh để chuyển. "Tôi bỏ luôn không làm nữa. 25 năm nay tôi không đi bầu!" Ở Churan Khad tôi không gặp được ai chuyển được thẻ bầu cử của mình.
Như vậy, trong một đất nước mang tiếng là một nền dân chủ lớn nhất thế giới, hàng trăm ngàn dân tị nạn môi sinh chẳng có chút quyền chính trị nào ... chẳng chút hấp dẫn gì với các vị dân biểu.
Trên chuyến xe lửa trở về Delhi, tôi ngồi cùng toa xe với Pusp Jain, là đại biểu Quốc Hội Ấn độ. Ông rất tự hào khi nói về đất nước ông, đang phát triển với tốc độ chóng mặt. "Chúng tôi đã xóa hết đói nghèo, ông nói. Đương nhiên là còn có vài người ăn xin, nhưng họ đi làm đấy. Họ có cả điện thoại di động và tài khoản ngân hàng." Giống như nhiều người khác, Pusp Jain chưa bao giờ đặt chân đến trại Churan Khad...