Thư ngỏ của một học sinh giỏi gửi Bộ trưởng Giáo dục

"Ở bậc phổ thông, em luôn là một học sinh xuất sắc môn Văn và thậm chí được cử đi thi học sinh giỏi thành phố. Tuy nhiên, em rất áy náy vì thực sự em chưa bao giờ hiểu hết các tác phẩm văn học, và cũng không được phép phát biểu cảm xúc thực sự của mình". Trần Thùy Dung (ĐH Wesleyan, Mỹ)
> 'Mổ xẻ' nội dung sách giáo khoa

Kính gửi: Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân.

Thưa thầy, em là một học sinh đã tốt nghiệp phổ thông tại Việt Nam và đang du học tại Mỹ.

Em được nghe rất nhiều bức xúc của các thầy cô và trong dư luận nói chung về việc dạy và học bộ môn Văn học và Lịch sử tại Việt Nam. Đây là hai môn xã hội rất quan trọng mà em cho rằng vấn đề chính là phải học thuộc lòng quá nhiều nên học sinh không thực sự hiểu bài, đạt kết quả không cao trong các kỳ thi. Em xin góp ý kiến về cải cách hai môn học này.

Em được học môn Văn học Mỹ và Lịch sử trong trường Đại học tại Mỹ. Ngoài ra, em cũng tham khảo ý kiến các thầy cô và bạn bè ở đây về cách dạy Lịch sử ở bậc phổ thông. Theo đó, trong lớp, học sinh được phép thảo luận và nêu ra ý kiến của mình. Với một tác phẩm, các em được phát biểu là "thích" hay "không thích". Với một sự kiện, các em được thảo luận xem sự kiện đó có hợp lý không, tại sao sự kiện lại diễn ra như thế.

Cách chấm thi ở nước ngoài khác ta ở chỗ là họ không có đáp án cụ thể cho hai môn này. Thang điểm dựa vào khả năng lý luận của học sinh chặt chẽ đến đâu, cách hành văn có trôi chảy không, số lượng dẫn chứng đưa ra có cho thấy là học sinh thuộc tác phẩm không. Những em làm bài sơ sài, văn phong không trau chuốt, hoặc lý luận quá bất hợp lý sẽ bị điểm kém. Em cho rằng đây là cách chấm điểm hợp lý.

Vì sao cách chấm điểm lại có tầm quan trọng đến thế? Việc dạy và học luôn xoay quanh trang bị cho các em kiến thức tốt để bước lên những bậc học cao hơn, một phần trong đó là đạt điểm tốt trong các kỳ thi. Vì thế, thay đổi cách chấm điểm sẽ buộc việc dạy và học phải thay đổi.

Em tin điều này cũng tạo hứng thú khi học Lịch sử và Văn học và được học sinh hoan nghênh. Các em được tham gia vào bài giảng, được nêu ra ý kiến cá nhân và các thầy cô có thể sửa nếu ý kiến đó lệch lạc hoặc bất hợp lý. Hơn thế nữa, khả năng phân tích, cảm thụ và lý luận là những điều học sinh cần phát triển, chứ không phải học thuộc lòng.

Em đã đọc những đề thi tốt nghiệp THPT và Đại học những năm gần đây. Thông thường nhất là câu hỏi: "Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm" hoặc "Theo anh/chị, tác phẩm này/sự kiện này có ý nghĩa thế nào?". Tuy nhiên luôn có đáp án kèm theo, và các em phải nêu ra được những ý cụ thể y như đáp án thì mới được điểm.

Ở bậc phổ thông, em luôn là một học sinh xuất sắc môn Văn và thậm chí được cử đi thi học sinh giỏi thành phố. Tuy nhiên, em rất áy náy vì thực sự em chưa bao giờ hiểu hết các tác phẩm văn học, và cũng không được phép phát biểu cảm xúc thực sự của mình.

Với môn lịch sử, em cũng chỉ học thuộc lòng và vì thế được điểm rất cao. Nhưng trí nhớ thì có hạn, mà khả năng phân tích thì không có, nên không thể nói rằng em thực sự hiểu các bài học Lịch sử. Đó là một hạn chế rất đáng buồn. Em nghĩ đó là lý do học sinh thờ ơ với môn Lịch sử và đạt điểm 0 (không) tốt khi thi tốt nghiệp.

Em đã đọc và nghe nhiều về các dự án cải cách giáo dục, như tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới sách giáo khoa... Đó đều là những dự án rất tốn kém. Một việc đơn giản và thiết thực là thay đổi cách ra đề và chấm thi thì không được nhắc đến. Việc này không tốn kém nhưng lại tác động trực tiếp đến khâu dạy và học, và có thể là bước đột phá trong cải cách.

Cách học có thể ảnh hưởng sâu sắc đến học sinh vì trong tương lai, khi các em lên Đại học và đi làm, khả năng phân tích tình huống mới là quan trọng. Em mong rằng thế hệ tương lai của chúng ta sẽ năng động, có tác phong làm việc không thụ động. Có thế, các em mới đóng góp được nhiều cho đất nước. Những điều này chỉ có thể được chuẩn bị từ bậc phổ thông, từ cách học và hiểu bài của các em.

Là một học sinh yêu môn Văn học và Lịch sử, với mong muốn việc dạy và học hai môn này được cải thiện phù hợp với xu hướng của thế giới, em mong rằng ý kiến của em sẽ được xem xét.

Trần Thùy Dung (Sinh viên năm thứ ba, Đại học Wesleyan, Mỹ)

Giáo dục Việt Nam qua góc nhìn của một du học sinh

Trước khi qua Úc, tôi có học lực khá tại một trường điểm ở Việt Nam nhưng vẫn cảm thấy thật sự rất lo lắng... không biết với kiến thức đã học có giúp tôi có đủ tự tin và trình độ để hòa nhập được nhanh không. (Hien Nguyen)
> Thư ngỏ của một học sinh giỏi gửi Bộ trưởng Giáo dục

Người gửi: Hien Nguyen

Sau khi đọc bài viết này, tôi rất đồng ý với những nhận định của bạn. Bản thân tôi, một người ở thế hệ 8X, đã trải qua 12 năm học ở Việt Nam, chưa bao giờ tôi cảm thấy hài lòng và vui vẻ trong suốt những năm học đó. Hệ thống giáo dục nước nhà thật sự quá tải, không còn phù hợp.

Như những gì bạn viết rất sát với thực tế và tôi sẽ không nhắc lại nữa mà chỉ viết thêm một vài suy nghĩ của một sinh viên xa quê hương, đang tiếp thu một nền giáo dục của Úc, nơi được cho là top về giáo dục của thế giới.

Ở Việt Nam, dường như chúng ta quá đặt nặng vấn đề học thêm, như một vòng lẩn quẩn không có lối thoát. Có nhiều người bạn thời trung học của tôi nghèo không học thêm nhà thầy nhưng thành tích học vẫn rất xuất sắc. Bởi vậy, chuyện học thêm quá tải chưa phải là giải pháp tốt nhất để nâng cao kiến thức, mặt khác nó có thể gây ra những tác dụng ngược lại mong muốn đó là "sợ học".

Trước khi qua Úc, tôi có học lực khá tại một trường điểm ở Việt Nam. Cũng như nhiều bạn khác, tôi đã học rất nhiều và dồn hết tâm sức chỉ mong đạt được thành tích thật cao. Đến bây giờ nhìn lại, những người bạn kia đã vào đại học, trong đó một số lại không đến đâu vì không xác định được con đường đi của chính mình.

Học vì thành tích, trách nhiệm và bổn phận. Nhưng khi ra trường, nắm tấm bằng trong tay, có mấy ai thật xuất sắc, hay là "kiến thức trả về cho thầy" và không có một kiến thức thực tiễn nào có thể áo dụng được trong công việc... dẫn đến hiệu quả công việc lại không cao. Nếu xét về thái độ cũng như thao tác làm việc thì không thể chấp nhận được, rất thiếu trách nhiệm và tinh thần "team work".

Tôi may mắn vì gia đình có điều kiện cho du học. Sau khi tiếp cận với một nền văn hóa và giáo dục mới, tôi đã thay đổi rất nhiều, trở nên năng động và tự tin hơn.

Trước khi du học, tôi thật sự rất lo lắng... không biết với kiến thức đã học ở Việt Nam có giúp tôi có đủ tự tin và trình độ để hòa nhập được nhanh không. Rồi có rất nhiều người nói với tôi rằng "...tôi thấy ai qua nước ngoài du học đều giỏi cả, tại dân mình học nhiều, siêng năng nên chắc chắn là tư duy tốt rồi... sẽ giỏi hơn người nước ngoài đấy chứ...".

Rồi có một thời gian học cấp 3, tôi học sút và một người thầy đã mắng tôi rằng "... học hành kiểu này thì làm sao mà du học nước ngoài được, uổng tiền cha mẹ thêm chứ được ích lợi gì...". Rồi tôi tự tạo cho mình một áp lực và chuẩn bị tinh thần lên đường đến nơi xa lạ học hỏi.

Khi qua đây, tôi bất ngờ vì được giáo viên rất nhiệt tình giúp đỡ về bài vở và vốn tiếng Anh. Sau những giờ lên lớp, giáo viên đều ở lại lớp để giúp sinh viên những phần chưa hiểu, hoặc bất cứ giờ nào giáo viên không có lớp thì sinh viên có thể đến phòng của giáo viên bộ môn để hỏi thêm kiến thức, thậm chí giáo viên sẽ đưa ra một vài gợi ý cho assignment (bài luận do sinh viên viết).

Ở đây, hầu hết sinh viên bản xứ đều có thói quen tự học, vừa học vừa làm mà vẫn học rất tốt... Tôi nhận thấy ai cũng nhanh nhạy, thao tác học tập và làm việc cũng đều xuất sắc, bởi vì họ được dạy cho cách như vậy từ khi học trung học, rất tự lập và hiểu biết về xã hội tốt. Vừa học vừa chơi nhưng rất thành tích vì tinh thần thoải mái sẽ tạo nên sự phấn khởi và hăng say trong học tập.

Trong khi đó, sinh viên Việt Nam hầu hết chỉ biết học, rất thụ động, chỉ có những sinh viên nghèo hoặc có mục tiêu riêng thì mới vừa học và hòa nhập vào cuộc sống xã hội linh hoạt. Còn nhắc đến chuyện sinh viên Việt Nam qua nước ngoài học giỏi thì nguyên nhân chính đó là tự học và học hành rất thoải mái.

Một học kỳ, tôi và các sinh viên ở đây chỉ học 4 môn (có quyền đăng ký thêm nếu muốn). Những môn này rất liên quan đến ngành tôi học và cũng có thể áp dụng được nhiều kiến thức cho công việc sau này. Vì hồi trước đã quen với việc học 12 môn mỗi học kỳ nên bây giờ tôi cảm thấy học rất thoải mái, thời gian đầy đủ và rất dễ nhớ bài.

Nếu học 4 môn liên quan đến ngành học thay vì 8 môn (một số môn không hữu dụng) thì rất dễ nhớ và nhớ lâu vì có nhiều thời gian để học cả hai phần lý thuyết và thực hành. Mỗi môn được chia ra làm ba phần: Lecture (lý thuyết), Workshop (thực hành) và Tutorial (lớp chia theo nhiều nhóm để trả lời bài tập và ôn lại kiến thức bài vừa học). Thời gian trên lớp rất ít để sinh viên tự học và đi làm thêm.

Tôi có thể kết luận, ngoài sinh viên bản xứ, sinh viên du học tại đây hầu hết đều tiến bộ rất nhiều về mọi mặt: hiểu biết, suy nghĩ rộng hơn, sâu sắc hơn, tự lập và linh hoạt, thích nghi rất nhanh với nhiều hoàn cảnh khác nhau, đời sống năng động và ý thức vế cuộc sống cao hơn. Chính vì vậy, đất nước có nền giáo dục tiến bộ thì kinh tế sẽ phát triển theo, đời sống văn hóa xã hội tốt và văn minh.

Những học sinh - sinh viên Việt Nam rất mong muốn nền giáo dục nước nhà sẽ có nhiều thay đổi tốt hơn để bồi dưỡng kiến thức văn hóa và xã hội cho thế hệ trẻ, từ đó đóng góp rất nhiều vào quá trình phát triển đất nước, một Việt Nam đẹp hơn trong lòng người dân và còn đẹp hơn trong lòng bạn bè thế giới.