Ca sĩ Việt Nam Một cõi đi về

Thanh Tùng

Sau các sóng gió phản đối buổi ban đầu, những năm gần đây, chuyện đi- về giữa Việt Nam và Hoa Kỳ để trình diễn của các ca sĩ đã trở thành “chuyện thường tình thế thôi” như tựa bài hát ăn khách của nhạc sĩ Lê Quang. Hàng loạt ca sĩ hải ngoại trở về, trình diễn và mua nhà, kinh doanh trong nước. Ngược lại, hầu hết các ca sĩ nổi tiếng và chưa- nổi-tiếng sau này tại Việt Nam đều khăn gói Mỹ du để vừa tìm thị trường mới, vừa đánh bóng tên tuổi chính mình khi trở về với khán giả trong nước. Sinh hoạt văn nghệ nhờ đó sôi nổi hơn và ồn ào hơn.

Người về một ngày một lưa thưa

Xin mượn lời bài hát “Kinh khổ” của cố nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng để diễn tả tình trạng ca sĩ hải ngoại trở về trình diễn tại Việt Nam hiện nay. Năm hoặc bảy năm trước đây, bất chấp sự phản đối, chụp mũ, đe dọa tẩy chay từ một số đoàn thể và cá nhân chống Cộng, nhiều ca sĩ hải ngoại vẫn quay về và hát cho khán giả tại quê nhà nghe như Hương Lan, Elvis Phương, Ái Vân, Duy Quang, Giao Linh, Đức Huy, Kim Anh, Thái Châu, Thái Hiền, Sơn Tuyền, Thanh Hà, Trizie Phương Trinh, Linda Trang Đài, Tommy Ngô, Chế Linh, Khánh Hà, Tuấn Ngọc, Lệ Thu, Phi Nhung, Lê Uyên, Bích Chiêu, Gia Huy, Trúc Lam, Trúc Linh, Thu Phương,… Nhiều người trong số đó đã quyết định mua nhà và định cư lâu dài tại Việt Nam như Hương Lan, Elvis Phương, hoặc kinh doanh nhà hàng hay vũ trường để ổn định thu nhập như Giao Linh, Duy Quang, Hương Lan. Khi nào có show diễn tại Mỹ thì các ca sĩ này lại bay về gặp gỡ khán giả hải ngoại.

Tôi may mắn được đến thăm nhà riêng của ca sĩ Ái Vân, Elvis Phương và Hương Lan trong khu làng Việt kiều tại An Phú Đông. Từ Sài Gòn hướng về phía Bình Dương, trên xa lộ đầy bụi, khói xe và tiếng ồn, xuyên qua một con đường gập ghềnh với trăm nghìn ổ gà, ổ voi và sình lầy nước đọng đen đúa, tôi đến được làng Việt kiều sang trọng khuất sau dãy tường cao, có cổng rào an ninh tự động, cứ như ranh giới giữa địa ngục trần gian và thiên đàng hạ giới chỉ cách nhau bởi một cánh cổng mà thôi. Gọi là làng Việt kiều vì thứ nhất, người bỏ vốn đầu tư xây dựng là một Việt kiều từ tiểu bang Texas. Thứ nhì, đa số người bỏ tiền mua những căn chung cư và nhà cửa trong khu vực này cũng đều là Việt Kiều. Từng ngôi nhà hoặc chung cư đều được xây dựng theo tiêu chuẩn của Mỹ, nghĩa là nhà bếp, phòng ngũ, phòng ăn, nhà vệ sinh đều tiện nghi không khác gì những ngôi nhà tại Mỹ hiện nay.

Bên cạnh Hương Lan và Elvis Phương, ca sĩ Ái Vân và nhạc sĩ Lê Huy (ban nhạc Phượng Hoàng) cũng từng có một khoảng thời gian làm chủ những ngôi nhà trong làng Việt kiều An Phú Đông này. Nhà của nhạc sĩ Lê Huy kế sát bên nhà của Elvis Phương.

Những năm gần đây, dù sự chống đối đã giảm nhiều, nhưng số lượng ca sĩ hải ngoại về hát tại Việt Nam chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Mới đây nhất là chuyến trở về hát lần thứ hai tại Sài Gòn của Ý Lan. Không nổi đình nổi đám như lần trình diễn trước tại một khách sạn sang trọng, Ý Lan nhận lời hát vài đêm tại phòng trà Văn Nghệ, nơi chỉ chứa tối đa hơn trăm khách trong không gian bó hẹp và chật chội. Trước Ý Lan vài tháng, Mạnh Quỳnh, Loan Châu, Phương Dung và Carol Kim cũng đã trở về trình diễn tại Nhà hát Hòa Bình trong hai đêm nhạc có thu hình trực tiếp.

Việc số lượng ca sĩ hải ngoại về hát tại Việt Nam giảm hẳn so với trước kia có nhiều lý do: ràng buộc hợp đồng độc quyền với các trung tâm ca nhạc, chưa tìm được nguồn tài trợ và chủ yếu là do thị trường ca nhạc từ trong nước cho đến hải ngoại bị ảnh hưởng trầm trọng bởi cơn suy thoái kinh tế, khán giả thưa dần so với trước kia, cộng với một số phòng trà bị đòi lại mặt bằng để xây khu thương mại (như trường hợp phòng trà ATB, phòng trà Tiếng Tơ Đồng, phòng trà Em và Tôi). Bên cạnh một số ca sĩ hải ngoại vẫn còn ăn khách với khán giả trong nước nhờ tài năng thực sự như Hương Lan, Elvis Phương, Giao Linh, Duy Quang, Ái Vân, Ý Lan…nhiều ca sĩ hải ngoại khác bị chê là hát live trên sân khấu không hay như khi họ xuất hiện trên các DVD được thực hiện tại hải ngoại như Thúy Nga, Asia, Vân Sơn, và Trung tâm Tình.

Tôi đến xem Hương Lan trong ba đêm diễn tại phòng trà Văn Nghệ. Cả ba đêm đều chật kín khán giả. Tôi cũng đến với đêm Elvis Phương và Ái Vân tại phòng trà Không Tên (trên đường Hai Bà Trưng do nhạc sĩ Lê Quang điều hành), vất vả lắm mới tìm được một chiếc ghế trống. Tuy nhiên, những đêm diễn của ca sĩ hải ngoại đầy ắp khán giả như thế hiện không còn thường xuyên nữa. Đã qua rồi cái thời mà chỉ cần treo bảng quảng cáo ngoài cửa rằng đêm nay có sự trình diễn của ca sĩ hải ngoại thì vé sẽ sold out. Dường như đã qua rồi cái thời khán giả trong nước tò mò muốn được tận mặt nhìn ngắm những tên tuổi hải ngoại mà trước kia họ chỉ được xem qua băng đĩa. Do đó, phải thật sự có tài năng, ca sĩ hải ngoại mới trụ vững được trên sân khấu trong nước trong tình hình kinh tế suy thoái và dịch bệnh cúm A/H1N1 lan tràn như hiện nay.

Người đi ngày thêm càng đông dần

Tỉ lệ nghịch với số lượng ca sĩ hải ngoại về hát tại Việt Nam, ca sĩ trong nước xuất ngoại ào ạt chiếm lĩnh sân khấu hải ngoại từ đại nhạc hội đến show thính phòng, từ casino cho đến show thu hình trực tiếp của các trung tâm. Kết hợp du lịch rồi chạy show cũng có, hoặc được các tổ chức, hội đoàn làm giấy tờ nhập cảnh có đóng thuế cho Uncle Sam để ca hát tại Mỹ cũng có, bằng nhiều hình thức khác nhau, từ ngôi sao cho đến ca sĩ trẻ chưa tên tuổi trong nước đều hăng hái bay show sang Mỹ.

Nếu như lớp ca sĩ Việt Nam đầu tiên gồm Lam Trường, Phương Thanh, Thu Phương, Huy MC sang trình diễn tại Mỹ gặp đầy sóng gió với hàng loạt cuộc biểu tình phản đối hồi năm 2003, thì những ca sĩ trẻ sau này may mắn hơn nhiều khi mọi việc dường như không còn căng thẳng như trước. Tuy nhiên, họ bị ví như “trâu chậm uống nước đục” trên thị trường hải ngoại. Để có thể cạnh tranh và tồn tại, các ca sĩ trong nước mỗi lần bay show, gần đây đã hình thành các ê kíp với nhau. Ê kíp Đàm Vĩnh Hưng do bà bầu Liên Phạm (Sài Gòn Entertainment) đỡ đầu bao gồm: Hồng Ngọc và em trai là ca sĩ trẻ Khang Việt, Tuấn Hưng, Hồ Ngọc Hà. Ê kíp Thanh Thảo do bầu Dũng Taylor (D&D Entertainment) tổ chức bao gồm Thanh Lam, Đan Trường, Quang Linh, Hà Anh Tuấn. Ê kíp thần đồng Nguyễn Huy do Minh Đức (ban nhạc The Keys) bảo trợ gồm một số nghệ sĩ hài hước như Hữu Phước, Lê Giang, Hữu Nghĩa, Phương Dung, Duy Phương.

Bên cạnh việc kết hợp nhau lại thành từng ê kíp, các ca sĩ trẻ khác chọn độc quyền cho một nhà tổ chức văn nghệ tại hải ngoại, chấp nhận ăn chia với bầu show để được giới thiệu show diễn và được bảo vệ quyền lợi như: Phan Đinh Tùng, Vân Quang Long, Lý Hải, Lâm Hùng, Ngọc Sơn, Khánh Ngọc, Ưng Hoàng Phúc… Trường hợp tự mua vé máy bay sang Mỹ rồi “tự thân vận động” trong việc liên lạc bầu show, tìm nơi trình diễn một cách độc lập như: Cát Tuyền, Thanh Hoa, Nguyên Vũ, Long Nhật…Một số ca sĩ may mắn lọt vào mắt xanh của các trung tâm ca nhạc như Bảo Yến, Nhã Phương, Lưu Việt Hùng, Cẩm Ly, Nguyệt Anh, Ngọc Anh…Từ những chuyến lưu diễn xa nhà này, một số ngôi sao ca nhạc từ trong nước đã có cơ hội gặp gỡ, làm quen và lập gia đình với Việt kiều để rồi nghiễm nhiên trở thành thường trú nhân hợp pháp hoặc công dân Hoa Kỳ như Lam Trường (cưới vợ là kỹ sư tại Houston- Texas), Thu Phương (vừa sinh bé trai tên Gia Bảo, hiện đang sống hạnh phúc với Dũng Taylor, cũng là manager của cô), Bằng Kiều (lập gia đình với Trizzie – đã có hai con trai kháu khỉnh), Hồng Ngọc (có một bé trai và vừa làm đám cưới tại Dallas, Texas), Nguyễn Hồng Nhung (vừa lập gia đình với một kỹ sư trẻ tuổi trông hiền lành như một nhà giáo), Trần Thu Hà (kết hôn với một cư dân của Nam Cali – cùng đam mê âm nhạc như vợ). Riêng trường hợp Quang Dũng quen biết và lập gia đình với hoa hậu Jennifer từ khi cả hai tham gia đóng vai chính trong phim “Những chiếc lá thời gian” thu hình tại Mỹ và Việt Nam – một dạng “phim giả, tình thật”.

Tương tự như các ca sĩ hải ngoại về hát tại Việt Nam, các ca sĩ trẻ từ trong nước sang hát tại Mỹ dù đã kết hôn với Việt Kiều, có giấy tờ hợp pháp hẳn hoi, nhưng chẳng ca sĩ nào dại dột gì mà định cư hẳn tại đây. Công thức đẹp nhất mà đa số ca sĩ áp dụng đó là bay đi và về giữa hai bờ đại dương mỗi khi có show trình diễn. Nhờ vậy, họ sẽ tận dụng thị trường ca nhạc trong nước lẫn hải ngoại để kiếm tiền. Thí dụ, mùa Noel, tết dương lịch và nguyên đán, các ca sĩ sẽ đổ về Việt Nam để tha hồ chạy show khắp các tỉnh thành, tụ điểm ca nhạc, phòng trà, thu hình, thu đĩa. Mùa mưa bão giữa năm tại Việt Nam, các ca sĩ đua nhau bay sang Mỹ trình diễn tại nhiều sòng bài, đại nhạc hội lớn nhỏ ở nhiều tiểu bang khác nhau. Chưa kể, học theo cách của các ca sĩ hải ngoại, nhiều ca sĩ từ trong nước hiện nay cũng đã không còn ngượng ngùng, ngược lại, rất kinh nghiệm trong cách mời chào bán băng đĩa ngay tại nơi trình diễn để kiếm thêm thu nhập.

Bay show tại Mỹ chẳng những hái ra đô la mà còn mạ vàng tên tuổi cho các ca sĩ khi họ trở về trình diễn tại Việt Nam. Sau mỗi chuyến bay show tại Mỹ, khi về nước, nhiều ca sĩ trẻ tha hồ lên báo hãnh diện kể lại sự ái mộ nồng nhiệt của khán giả Việt kiều dành cho mình, gây khiến sự chú ý của dư luận nhiều hơn. Khát khao vừa có tiền lại vừa có tiếng, hàng loạt ca sĩ trẻ thuộc dạng “biết chết liền” từ trong nước nhờ móc nối với một số bầu show tại hải ngoại cũng khăn gói Mỹ du tìm cơ hội. Đó là lúc khán giả hải ngoại ngơ ngác hỏi nhau ca sĩ này là ai vậy, mỗi khi được nghe quảng cáo trên radio, truyền hình, báo chí, poster…Một số nhà tổ chức non tay “sính” ca sĩ Việt Nam đã nhiều phen dở khóc dở cười vì gặp phải những ca sĩ được trân trọng giới thiệu từ Việt Nam sang nhưng giọng hát quá yếu, chỉ đòi hát nhép chứ không chịu ca live. Khán giả biết được phản đối dữ dội đòi trả vé, khiến bầu show phải năn nỉ ca sĩ “thôi em cầm tiền cát sê rồi ngồi nghỉ ngơi giùm chị, khỏi cần hát nữa”.

Tóm lại, dù là ca sĩ hải ngoại hay ca sĩ từ trong nước, dù thị trường ca nhạc ở Mỹ hay thị trường Việt Nam, dù chuyện “đi và về” giữa các ca sĩ hải ngoại và ca sĩ trong nước có những lúc ào ạt hoặc lưa thưa khác nhau, thì cũng chỉ những ca sĩ nào có tài năng thực sư, có bản lĩnh vững vàng và sự nhạy bén với thời cuộc mới giữ vững được chỗ đứng của mình trong lòng khán giả hâm mộ hiện nay.[